Milliyet etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Milliyet etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

5 Ocak 2023 Perşembe

200 Yıl Öncesinin Okurlarından Selâm Var!


İstanbul’da 200 yıl önce kahramanlık hikâyelerinin anlatıldığı el yazması kitapları kimler, nerede, ne zaman okumuş, nasıl tepkiler vermişti? Bu soruların yanıtlarını, okurların sayfaların kenarlarına aldıkları notlardan öğrenebiliyoruz...

Sahaflardan aldığımız kitapları özel kılan şeylerden biri de bizden önceki okurların kitaplarda bıraktıkları izler; altı çizilen satırlar, sayfalara yazılan notlardır. Peki ya 18-19. yüzyıllardan okur notlarıyla karşılaşmak? Şüphesiz çok daha heyecan verici...

Dr. Elif Sezer Aydınlı, doktora tezinde Hamzanâme ve Ebu Müslimnâme türündeki hikâyelerin el yazmalarındaki okur notlarını inceledi. Hamzanâme Hz. Hamza’nın; Ebu Müslimnâme de Emevîlere karşı ayaklanan ve Abbâsî iktidarının önünü açan Ebu Müslim'in kahramanlıklarını konu ediniyor. Anonim olarak üretilen bu hikâyeler Arapçadan Malaycaya farklı dillerde yazılmış ve geniş bir coğrafyada Müslüman toplumlar tarafından uzun yıllar boyunca sevilerek okunmuş. 

Aydınlı'nın incelediği, 18-19. yüzyıllarda üretilmiş ve okunmuş 200 yazmada binlerce okur notu bulunuyor. Bu yazmaların genellikle İstanbul'da, nadiren de Bursa ve Edirne'de okunduklarını anlıyoruz notlardan. 

Oğuz Atay, "Demiryolu Hikâyecileri-Bir Rüya" adlı öyküsünün sonunda "Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?" diye soruyordu. Bu anonim hikâyelerin asırlar öncesindeki okurları da gelecekteki okurlara sesleniyor sanki: "Biz buradayız sevgili okuyucu, sen neredesin acaba?"

Yazmalardaki okur notlarının detaylarını Elif Sezer Aydınlı ile konuştuk...



24 Ekim 2021 Pazar

Cem'in Kadehi Dionysos'un Elinde



 "Câm-ı Cem nûş eyle iy Cem, bu Frengistândur
Her kulun başına yazılan gelür, devrândur."

"Esdi nesîm-i nevbahâr açıldı güller subh dem
Açsın bizim de gönlümüz sâkî meded sun câm-ı Cem"

Taht kavgası nedeniyle ömrünü yurdundan uzakta geçiren Sultan Cem'e ait ilk beyit. "Ey Cem, Cem'in kadehini iç, burası Frenk memleketidir. Her kulun başına yazılan gelir" diyor, Avrupa’da esaret altında geçirdiği hayatı için teselli bulmak isterken.

İkinci beyit ise divan şiirinin hicvetmekten geri duramayan, dilini bir türlü tutamadığı için IV. Murad tarafından ölümle cezalandırılan büyük şairlerinden Nef'î'nin... Türk Sanat Müziği dinleyenler, bu beyti Hacı Arif Bey'in rast makamındaki bestesiyle Münir Nurettin Selçuk'un, Bekir Sıdkı Sezgin'in ya da Zeki Müren'in sesinden de duymuşlardır. İlkbahar rüzgârının estiğini, sabah vakti güllerin açıldığını söyleyerek "sâki"ye sesleniyor Nef'î: "Cem'in kadehini sun ki bizim de gönlümüz açılsın."

Şarabın mucidi

Bazı efsanelere göre şarabın mucidi İran Hükümdarı Cem; bir diğer ifadeyle Cemşid'dir. Cem, günlerden bir gün havada ayaklarına yılan sarılmış bir kuş görmüş, derler. Emir vermiş okçularına kuşu yaralamadan yılanı öldürmeleri için. Okçular denileni yapıp kurtarmışlar kuşu. Kuş da bu iyiliği karşılıksız bırakmamış, birkaç tohum getirmiş Cem'e. Tohumlar ekilip üzüm olmuş, üzüm ezilip şarap. Yedi köşeli bir kadeh (câm) yaptırmış Cem. Şarabı çevresindekilere kabiliyetlerine göre bu kadehin bir köşesinden sunarmış.

"Câm-ı Cem" (Cem'in kadehi), içine bakıldığında dünyada olup biten her şeyin görüldüğüne inanılan bir kadehtir aynı zamanda. Üzerinde yedi çizgi bulunur. Dudağın değdiği kısma yakın olan "eziyet çizgisi"ne kadar içilen şarap insanı yıkar. Bu efsaneye dair göndermeler, yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi divan edebiyatında sıklıkla kullanılan motiflerdendir. Şarap hem gerçek anlamında hem de tasavvufî olarak sembolik anlamlarda coşkunluğun, şevkin, kendinden geçmenin, aşkın, sevgilinin dudağının simgesi olmuştur divan şiirinde.

Batı'ya taşındı

Şarabın Doğu'da başlayan bu edebî yolculuğu (şarabın bizzat ortaya çıkış noktası da burasıdır) Yunan mitolojisinde de benzer anlamları ihtiva edip benzer bir simgeler dünyasını taşıyarak Dionysos aracılığı ile Batı'ya uzanır. 

"İşte ben, Zeus'un oğlu Dionysos, Kadmos'un kızı Semele'nin yıldırım dolu şimşekler içinde doğurduğu tanrı..." Antik Yunan'ın büyük şairlerinden Euripides'in bir oyununda böyle çıkar sahneye şarabın, coşkunluğun ve bereketin simgesi Dionysos... Dediği gibi Zeus'un oğludur. Annesi Semele, Zeus'un yıldırımlarıyla ölmüş, Zeus, Semele'nin karnındaki yedi aylık bebeği bir yarık açarak baldırına koymuş ve böylece Dionysos doğmuştur. Azra Erhat'a göre bu doğum şekli, Dionysos'un dışarıdan, doğudan, Anadolu'dan (Lidya-Frigya) geldiğinin, "Yunan mitolojisi evreni"ne başka bir kültürden ithal edilmiş yabancı bir kült olarak dâhil olduğunun işaretlerindendir. Bu doğum sayesinde Zeus'la arasında bir bağ kurulur ve dış dünyadan içeriye alınır. (Dionysos kültünün asıl kaynağının Traklar olduğu da söylenir.)

Derler ki Dionysos, uzak diyarlarda gezip dolaştıktan sonra asma kütüğü ve şarapla Yunan topraklarına dönmüştür. İnsanı doğanın sırlarına ve gücüne eriştirmek yani aslında bir manada tanrılaştırmak, tanrıyla birleştirmek için şarabı ve sarhoşluğu kullanır. Böylelikle insanın, bilinç dışı ve bilinçaltına ulaşmasını sağlar. 

Şenliklerin ortaya çıkışı

M.Ö. 6.-7. yüzyılarda Atina'da güçleri artan tüccar sınıfı ile yönetici sınıf olan soylular arasındaki iktidar çatışmasında "inanç kaynağı" olarak bir çıkış yolu oldu Dionysos tüccarlar adına. Soylular, köylüler üzerinde dinî olarak çok etkili olan Zeus ve Apollon törenlerini ellerinde tutuyordu. Bu da köylülerin kendi taraflarında, onlara bağlı kalmalarındaki önemli etkenlerden biriydi. Zira şenlikler, törenler, bayramlar sıradan eğlenceler değil bir toplumsal düzenin ve bu düzenin ilişkilerinin önemli sembolleridir. Günümüzde de olduğu gibi düzenleyenler/sponsorlar için bir halkla ilişkiler faaliyetidir. Bu nedenle Atina'daki tüccarlar da Zeus ve Apollon törenlerine "rakip" olarak halkın sevdiği Dionysos adına üzüm hasadı/bağ bozumu dönemleriyle ilişkili şenlikler düzenlemeye başladı. Böylece dinî motivasyonlarla düzenlenen şenlikler, törenler arasında coşkun bir eğlencenin öne çıktığı yeni bir şenlik doğdu.

Dionysos şenlikleri, yılın tek bir döneminde yapılmıyordu. Törenler aralık ayında kırsalda başlıyor; Bağ Bozumu Şenliği (Küçük Dionysia), Üzüm Sıkma/Bereket Şenliği (Lenaea), Toplum Şenliği (Anthesteria) ve Büyük Dionysia/Atina Şenliği olarak nisan ayına kadar aşama aşama ve kırdan kente doğru uzanarak sürüyordu. 

Tiyatronun kökeni

Şenliklerin finali olan "Büyük Dionysia"da Akropolis'in eteğindeki Dionysos tiyatrosuna rahipler tarafından tanrıyı simgeleyen bir heykel taşınırdı. Geceleri çıralar yakılarak bu heykelin başında nöbet tutulur, bir sonraki gün yarışma çerçevesinde danslar sergilenir, korolar sahneye çıkardı. Şenliklerde Dionysos'a dair "dithyrambos" adı verilen şiirler/ilahiler okunurdu. Müzik, oyun ve şiirin birleştiği bir performans olan -aynı zamanda Dionysos'un isimlerinden biridir- "dithyrambos", bu özelliğiyle Antik Yunan tiyatrosunun da kaynağı sayılır.

"Çılgın" eğlenceler

Dionysos şenlikleri, "çılgın" eğlenceler olarak tanımlanır. Farklı dönemlerde, farklı toplumlarda da görülen bu türden eğlencelerin en önemli işlevi toplumsal hayatın kurallarının, normların, yasakların, hiyerarşik düzenin geçici olarak yok sayılmasıdır. Ancak bu kuralsızlığın da aslında geçici bir süre için toplumsal bir norm olarak ortaya çıkmış bir "kural" olduğunu gözden kaçırmamak gerekir. 

Bu şenliklerde halk, gündelik hayatın aksine sınırsızca yiyip içer, ölçüsüz bir sarhoşlukla kendinden geçer, dilediği gibi davranırdı. Bu hâl kısa bir süreliğine de olsa onlara kural dışı bir dünyanın kapılarını açardı. Şenliklere katılanlar taşkınlıklar, aşırılıklarla aslında -yukarıda da belirttiğim gibi- tanrılaşırdı; tanrılara, bilinç dışına ulaşırdı. 

İnsan bu şekilde diğer yüzünü, karanlık tarafını görürken aynı zamanda "yaratıcı bir güce" erişir. Yeniden Erhat'a kulak verelim: "Yaratıcılık insanın doğaya bir başka türlü coşkuyla karışmasını şart koşar, karanlık güçlerin gizine ermesini. İşte bu gücü de Dionysos, şarap tanrı simgeler." Bu halde tiyatro gibi bir sanatın da bu şenliklerden çıkması sürpriz değildir...

Apollon'un -törenlerinin tüccarların rakibi olan soylular tarafından düzenlendiğini hatırlayalım- düzeni, kuralı, akılsal olanı simgelerken Dionysos'un coşkunluğu, sarhoşluğu, eğlenceyi temsil etmesindeki karşıtlığı da burada vurgulamak gerekir.

Doğu-Batı arasında

Sultan Cem'le başladık, İran Hükümdarı Cem'e ulaştık, Doğu'dan Batı'ya uzandık. Şarabın, coşkunluğun, vecdin peşindeki bu yolculuğu Sultan Cem'in babası, Doğu'nun ve Batı'nın hükümdarı Fatih'le bitirelim: "Çü oldı lâlüne teşbîh cân-fezâ-yi şerâb / Dile ziyâde olur dem-be-dem hevâ-yi şerâb" // "Bahâr oldı vü güller açıldı ey sâkî / Kadeh getür ki bu fasl eyler iktizâ-yi şerâb". (Senin dudağın cana can veren şaraba benzetildiğinden gönüldeki şarap arzusu her an artıyor. Ey sâki, bahar oldu ve güller açıldı. Kadeh getir çünkü bu mevsim şarap içmeyi gerektirir.)


Görkem Evci 

Milliyet Arkeoloji 7. sayı

20 Eylül 2021 Pazartesi

Bitmeyen dönüşün bitmeyen etkisi: Odysseia

Homeros'un Odysseia'sı, başına türlü felaketler gelmesine rağmen zor durumlardan ustalıkla sıyrılmasını bilen bir kahramanın yer aldığı, sürükleyici, zamanda kırılmalarla dolu, fantastik bir dizi gibidir adeta!

Mitoloji, sözle başlar. Tüm mitler, yazıyla kayıt altına alınmadan önce yalnızca dilden dile, kulaktan kulağa ulaşan sözlerden ibarettir. Yuhanna İncili'nin o veciz ilk cümlesinde söylenildiği gibi: Başlangıçta söz vardır. Mitler, efsaneler, şiirler, masallar, destanlar yalnızca sözlü olarak aktarılır. Her anlatımda biraz daha değişerek, biraz daha zenginleşerek, biraz daha eksilerek ya da biraz daha büyüyerek yeni baştan yazılır. 

Mitolojik kahramanların en bilinenlerinden biri olan Odysseus için de durum böyledir. Ancak Yunan mitolojisinin bugün hâlâ ilgiyle okunmaya, edebiyatı ve sinemayı etkilemeye, esin kaynağı olmaya devam eden bu önemli kahramanının oluşumunda şüphesiz Homeros'un da payı büyüktür. Aktardıklarıyla tarihe de ışık tutan, Antik Çağ'ın büyük ozanı Homeros'u "Batı uygarlığının ilk ve en büyük ozanı, yurttaşımız" diye tanımlar Azra Erhat ve ekler: "Homeros burcu burcu Anadolu kokar."

Yurttaşımız Homeros, "şimdiye kadar yazılmış en iyi macera hikâyelerinden biri" olarak tanımlanan Odysseia'da, Odysseus'un büyük serüvenini anlatır. Erhat, bu destanın bir romana ya da filme benzetildiğini söyler. Haklıdır da. Ama biz bu benzetmelere bugün "dizi"yi de eklesek yerinde olur. Zeki, kurnaz, zor durumlardan ustalıkla sıyrılmasını bilen bir kahramanın yer aldığı, sürükleyici, zamanda kırılmalarla dolu, fantastik bir dizi!

İthake Kralı

Kahramanımız, Yunanistan'ın kuzeybatısında İthake adasında doğar. Babası İthake Kralı Laertes'tir ancak Laertes'in karısı Antikleia'nın Sisyphos ile birlikte olduğu ve Odysseus'un aslında Sisyphos'un oğlu olduğu da söylenir. 

Babasının yerine tahta çıkan Odysseus'un ilk önemli macerası, Troya (Truva) Savaşı'nın da nedeni olan güzeller güzeli Helen'e talip olmasıyla başlar. Ancak pek çok talibi bulunan Helen'den vazgeçer Odysseus. Onun yerine Helen'in amcası İkarios'un kızı Penelopeia'ya talip olur. Penelopeia da edebiyattaki en önemli kadın kahramanlardan biri olur böylece. Odysseus'a sadakati ile adeta sadakatin simgesine dönüşür. Helen de taliplilerinden Menelaos, evlenir.

"Truva atı"nın mucidi

Penelopeia ile evlenip çocukları olan Odysseus, çok geçmeden Helen'in, Troya Kralı'nın oğlu Paris tarafından kaçırıldığı haberini alır. Troya Savaşı'nı başlatacak olan bu olayın ardından istemeyerek de olsa savaşa gider Odysseus. 10 yıl süren savaşta birçok kahramanlıklar göstermesinin yanında, şehrin savaşarak alınamaması üzerine "tahta at" fikrini ortaya atan kişi de odur. Ama asıl macerası, savaşın ardından başlayacaktır.

Uzun süren savaşın bitmesi, yurda dönüşünün de müjdesidir. Ancak bu müjde Odysseus için on yıl sonra gerçekleşecektir. Deniz, denizlerin tanrısı Poseidon, kahramanıza bir türlü geçit vermeyecektir. 

Dönüş yolculuğu başlıyor

Odysseus on iki gemisiyle çıktığı yolculukta fırtınaya yakalanır. Böylece Troya'dan sonra 10 yıl sürecek macerasının ikinci durağı olan Kikonların ülkesine ulaşır. Trakya'da yaşar Kikonlar. Odysseus, burada İsmaros kentine çıkıp halkı öldürür. Ancak gece Kikonların saldırısı sonucu altı adamını kaybedip şehirden kaçar. Mora yarımadasına doğru yol olurken rüzgârın Kythera adasına gönderdiği Odysseus ve arkadaşları, oradan "lotus yiyenler"in ülkesine çıkar. Lotus, sırrı çözülememiş bir besindir. Nilüfer diyen de var, hurma eriği ya da hünnap olduğunu söyleyenler de. Ne olduğunu bilmediğimiz bu bitkiyi, yerliler gibi Odysseus'un arkadaşları da yer. Ancak yurtlarını unutturur bu bitki onlara. Daima bulundukları yerde kalmak isterler. Zorla gemilere bindirir Odysseus arkadaşlarını ve yola çıkarlar bir kez daha. Rotaları, kuzeyi gösterir. 

Keçilerle dolu bir adaya çıkar Odysseus. Oradan da adanın yakınlarında Kyklopların yani bilinen adlarıyla Tepegözlerin yaşadığı yere geçerler. Burada içinde bir mandıranın bulunduğu mağarada Tepegöz tarafından esir alınır Odysseus ve adamları Tepegöz, Odysseus'un arkadaşlarını yerken, her zamanki gibi kurnazca bir plan yapar Odysseus da. Tepegöz'ü sarhoş edip gözünü çıkardıktan sonra kaçmayı başarır. Ancak baltayı taşa vurmuştur. Tepegöz, Poseidon'un oğludur. Denizlerin tanrısının öfkesi Odysseus'un peşini bırakmayacaktır. 

İnsan yiyen devler

Odysseus ve git gide eksilen arkadaşlarının bir sonraki durağı rüzgâr tanrısı Aiolos'un adasıdır. Burada iyi ağırlanırlar, giderken de bütün rüzgârların içinde durduğu bir tulum verir Aiolos yolculara ve güzel bir rüzgâr eşliğinde uğurlar onları. Yolculuk sırasında Odysseus uykudaykan tayfa, tulumu açar ve korkunç bir rüzgâr çıkıverir dışarı. Büyük bir zorlukla günler süren yolculuğun ardından Laistrygonların ülkesine ulaşırlar. Odysseus ve adamları burada da insan yiyen devlerin saldırısıyla karşılaşır. Devler, limanda Odysseus'a ait bütün gemileri de parçalar. Tek bir gemi kalır ellerinde. Odysseus'un, limanın dışında demirleyen gemisi... Sağ kalmayı başaranlar, bu tek gemiyle kuzeye gidip büyücü tanrıça Kirke'nin toprağı olan Aiaie adasına çıkarlar. Büyücü Kirke, başta Odysseus'u zehirlemeye çalışsa da Odysseus, tanrı Hermes'in yardımıyla büyücüyü alt eder. Kirke, Odysseus'un gücünden etkilenerek adeta büyülenir. Zaten Odysseus'un zekâsının, kurnazlığının yanında çokça öne çıkan bir diğer özelliği de kadınları etkilemesidir. Odysseus ve arkadaşları bir süre Kirke'nin yanında kalır. Bazı efsanelere göre Kirke ve Odysseus'un çocukları bile olur. 

Kirke, Odysseus'a İthake'ye dönüşü için de yardım eder. Odysseus'u kâhin Teiresias'ın ruhunu bulup yurduna nasıl döneceğini sorması için ölüler ülkesine gönderir. Böylece yeni ve zorlu bir yolculuk daha başlar Odysseus için. Ancak kahramanımız, bu yolculuğu başarıyla tamamlayıp Kirke'nin yanına döner. Ardından İthake'ye gitmek için yola çıkar ancak yine zor bir yolculuk beklemektedir onu.

Tehlikeler sürüyor

Odysseus, kadın gövdeli, kuş kanatlı ve güzel sesli Sirenlerin önünden geçer. Duyanı büyüleyip yolundan alıkoyan bu sese karşı Kirke'nin yola çıkmadan önceki uyarıları sayesinde direnir. Yoldaki en büyük tehlikelerden Kharybdis ve Skylla canavarlarının arasından da altı arkadaşını kurban vererek geçer.

Bu zorlu engellerin ardından Güneş tanrısı Helios'un sığırlarının otladığı Thrinakie adasına ulaşırlar. Rüzgâr yoktur, gemi hareket etmez, mecburen adaya çıkarlar. Odysseus adamlarını sığırlara dokunmamaları için uyarsa aç kalan tayfa, hayvanlardan birkaçını keser. Tayfanın bu hareketi, cezasız kalmayacaktır. Yeniden yola çıktıklarında Zeus, şimşekle paramparça eder gemiyi, Odysseus hariç herkes ölür. Kahramanımız, yelken direğinin üstünde günlerce gittikten sonra Kalypso'nun yaşadığı Ogygie adasına varır. Kalypso, Anadolu coğrafyasının ana tanrıçası Kybele'nin Antik Yunan'daki iz düşümü gibidir. O da Kirke gibi âşık olur Odysseus'e ve kahramanımız bir zaman Ogygie'de kalır. 

Mutlu son

Sonunda tanrılar devreye girer Odysseus'un yurduna dönmesi için. Bir sal yapması için yardım ederler ona. Ancak Poseidon'un öfkesi geçmemiştir bu salı da batırır bir fırtınayla. Fakat bir başka tanrıçanın, İno'nun yardımıyla yüzerek Phaiakların topraklarına ulaşır. Burası yurdundan önceki son durağıdır. Bir Phaiak gemisiyle İthake'ye gönderilir. Fakat macera burada da bitmeyecektir. Odysseus'un "onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine" kâbilinden sonuçlanacak macerasının İthake'deki bölümleri de oldukça ilgi çekicidir. 

Çok zengin, keyifli, heyecan dolu bu mitolojik anlatı, tarih boyunca yazarları, şairleri, müzisyenleri etkiledi. İrlandalı yazar James Joyce'un modernist edebiyatın en önemli örneklerinden biri olan Ulysses romanı, Homeros'un Odysseia'sı ile paralellikler taşıyan kitaplardan biri. Pek çok defa doğrudan sinemaya uyarlanan bu hikâye, bazen de Yunan yönetmen Theo Angelopoulos'un yaptığı gibi yeni hikâyelerin destekleyicisi oldu. Savaşın, gurbetin, özlemin, göçün acısı binlerce yıldır azalmadan ve galiba pek de şekil değiştirmeden devam ettiği, bir hikâyenin içinde kaybolmayı en az atalarımız kadar sevdiğimiz, denizin dost ve düşman yüzlerini hâlâ gördüğümüz içindir belki bu bitmeyen tesir...


Milliyet Arkeoloji 6. sayı, Eylül 2021.



22 Ağustos 2021 Pazar

İnsanlığı Aydınlatan Kahraman: Promete

 

Tanrılardan ateşi çalarak insanlığa veren Promete'nin hikâyesi, binlerce yıldır edebiyatla yeniden şekilleniyor

Yunan mitolojisinde göğü simgeleyen Uranüs (Uranos) ile yeryüzünü, toprağı simgeleyen Gaia'nın çocukları ve torunları olan tanrılara "titan" adı verilir. Uranüs'le Gaia'nın 12 titan çocuğundan ilki Okeanos'tur. Bugün kullandığımız "okyanus" kelimesinin de kökeni olan bu titan, aslında ırmakların sembolü olarak görülebilir. Dişi titanların sonuncusu olan ve denizin verimliliğini simgeleyen Tethys ile Okeanos'un birlikteliğinden doğar bütün ırmaklar. Tethys ile Okeanos'un binlerce su perisi kızlarından biri olan Klymene ise 12 titandan İapetos ile birlikte olur ve bu yazının konusu olan Promete (Prometheus) dünyaya gelir.

Promete, kendi ataları olan Titanların egemenliğine son vererek gücün Olympos tanrılarına geçmesini sağlayan, Yunan mitolojisinin en önemli ve en güçlü tanrısı Zeus'un baş belasıdır. Aslında başlangıçta, Olymposlular ile Titanların savaşında tarafsız gibi görünerek Olymposluların katına kabul edilmiştir Promete. Ancak içten içe Zeus'a ve kurduğu düzene kin besler. Promete, insanlardan taraftır. Hem Titanların öcünü almayı hem de Olymposlu tanrıların egemenliğini insanlara vermeyi amaçlar. 

Akıl gücüyle övünen ve bu sayede egemenliği ele geçiren Zeus'u yine akılla, bilgelikle yenmeye çalışır Promete. Eski Yunancada "önceden gören/bilen" anlamına gelen "Pro-metheus", o dönem için bir kâhin, bugünün dünyasında ise ileri görüşlü, öncü bir figürdür.

Zeus'u kızdıran olay

Promete ve Zeus'un karşı karşıya geldiği ilk an insanların kestikleri kurbanlardan tanrıların payı ayrılırken yaşanır. Promete, bir öküzü ikiye bölüp sofraya getirir. Bir yanda üzerini işkembeyle örttüğü et, diğer yanda yağlarla sakladığı kemikler vardır. Zeus, yağların olduğu payı seçer ve yağları kaldırıp altında kemikleri görünce çok öfkelenir. Küçük düşen Zeus, insanları cezalandırmak için ellerinden ateşi alır. Ancak Promete yine Zeus'u kandırıp Olympos'tan bir kamışın içinde sakladığı kıvılcımı yeryüzüne getirerek insanlara verir.

Ateşin önemi

Mitten çıkıp gerçek dünyaya dönelim biraz: Ateş, insanoğlunun uygarlık serüvenindeki en önemli araçlarından biri. Ateş sayesinde insanlar, sindirimi zor gıdaları daha kolay sindirmeye başlamış, bu yeni beslenme biçimi beynin gelişimini de olumlu etkilemiştir. Ateş, insanoğlu için büyük bir güç ve teknolojidir. Hikâyede Promete'nin çaldığı ateş, bu bakımdan önemli olduğu gibi "bilgi"yi de temsil eder. Azra Erhat'ın deyimiyle "Zeus, aldatılmış, insanların gözünde küçük düşürülmüş, gülünç olmuş bir tanrıdır. Egemenliği gerçek bir güce dayanmaz çünkü akıl gücü tanrılardan insanlara geçmiştir. (...) İnsan kendi gücünün bilincine varır, tanrıya karşı ayaklanmıştır."

Promete'nin, Olympos tanrılarına karşı bu isyanı elbette cezasız kalmaz. Zeus, Promete'yi kollarından ve bacaklarından, boyunun iki katı uzunluğunda bir sütuna bağlatır. Bir kartal, sütuna bağlanan Promete'nin karaciğerini yiyecek, karaciğer her gece yeniden oluşacak ve böylece işkence sonsuza dek sürecektir. Ancak bazı anlatılarda Promete, bir süre sonra serbest bırakılır. Sözünü sakınmayan bu özgürlük savaşçısının hikâyesi de çağlardan çağlara bir sembol olarak hep canlı kalır.

Edebiyata nasıl yansıdı?

Promete'nin hikâyesi, binlerce yıl önce mitolojiden Yunan edebiyatına geçip zenginleşir. Promete'yi ilk olarak Yunan şair Heseidos'un eserinde aklı ve kurnazlığı ile görürürüz. Promete'yi olumsuz olarak ele alan Heseidos, onu düzeni bozan bir titan olarak gösterir. Ardından Aiskhylos'un "Zincire Vurulmuş Prometheus" adlı tragedyası gelir. Promete bu eserde insanın bilinçlenmesini sağlayan bir özgürlük savaşçısına dönüşür. Platon'un Protagoras isimli kitabında Promete ve kardeşi Epimetheus canlıların yaratılışı ile ilişkilendirilir. 18. yüzyıla geldiğimizde Alman şair Goethe, 19. yüzyılın sonunda Fransız yazar André Gide'in eserlerinde konu edilir Promete. Böylece farklı dönemlerde, farklı isimlerin ellerinde yeniden şekillenir. 

Fikret'in Promete'si

Promete, bu anlatıların genelinde bilgiyi, mutlak gücü elinde bulunduran iktidardan çalarak insanlığa sunan korkusuz bir direnişçidir. Aydınlanmacı söylemle örtüşen bu sembol, Türkçeye ilk kez Tevfik Fikret tarafından kazandırılır. Fikret, "Promete" adlı şiirinde Osmanlı'nın Batı karşısındaki geri kalmışlığından büyük bir üzüntüyle bahsederek "vatanı gelecekte aydınlatacak olan meçhul elektrikçi"ye, gelecek nesillere seslenir: "Gör daima önünde esâtir-i evvelin / gökten dehâ-yi nârı çalan kahramânını / Varsın bulunmasın bilecek nâm ü şânını!" (Gör daima önünde eski masalların / Gökten ateş harikasını çalan kahramanını / Varsın bulunmasın bilecek namını, şanını)

Tevfik Fikret, tanrılardan ateşi çalan Promete gibi mitolojiden bir direniş kahramanını çalmış ve Türk şiirine hediye etmiştir. Zaten Fikret, tıpkı Promete gibi var olan toplumsal düzene başkaldırmış, şiiriyle toplumu aydınlatmaya çalışmıştır.

Fikret'in ardından "zincire vurulma" metaforuna birkaç şiirinde yer veren Nazım Hikmet de "Promete, Pipomuz, Gül, Bülbül vs." şiirinde gül, bülbül, mehtap ve gönül ilişkileri ile sınırını çizdiği bir dünyaya uzak olduğunu belirterek direnen kahraman figürünü şöyle kullanır: "Biz / Promete'nin çığlıklarını / doldurup pipomuza / kaba kıyım tütün gibi içiyoruz / yangın kulesiyle verip / omuz omuza / ufuklarda kızaran gözleri seçiyoruz..."

Meşalenin; aydınlığı, uygarlığı temsil etmesi de Promete ile ilişkilidir. Milli Eğitim Bakanlığı'nın logosundaki meşalede de elinizde tuttuğunuz derginin çatısı altında bulunduğu Milliyet'in meşalesinde de Promete'nin insanlığa verdiği "bilgi ateşi" yanar. 

(Milliyet Arkeoloji 5. sayı)








19 Temmuz 2021 Pazartesi

Tammuz'un İsmi 'Temmuz'da Yaşıyor

Beslenmek, tarih boyunca insanoğlunun en önemli mücadelelerinden biri olmuştur. Toprak ve su ise bu mücadelede hayatî öğeler olarak öne çıkar. Bu nedenle hayatta kalmak için en temel gereksinimler olan toprak, su ve bunlara bağlı olarak yetişen bitkiler ile bu döngünün bir diğer önemli parçası hayvanlara kutsallık atfedilmiştir. Tabiatın, mevsimlere göre değişen durumuna da yanıt arayan insanoğlu, merakını mitolojik hikâyelerle gidermeye çalışmıştır.

Mevsimlerin döngüsü

Kış mevsimi boyunca uyuyan doğa, ilkbaharla yeniden canlanır. Toprak uyanır, sular çoğalır, yaşam tekrar başlar. Ardından olgunlaşan bitkiler yaz ve sonbahar aylarında hasat edilir, kışla birlikte ise yaşam yine yavaş yavaş derin bir uykuya dalar. Bu döngü, Carl Gustav Jung'un, sayısız kuşak tarafından deneyimlenen yaşantıların bir sonucu olarak ortaya çıktığını ve nesilden nesle aktarıldığını söylediği arketiplerin yani "kültürel yapıtaşları"nın en önemli temsilcisi olan mitolojide sıklıkla gördüğümüz anlatılardan biridir. Bu anlatılarda, doğanın sonsuz döngüsü, bir tanrı ya da tanrıçanın yer altına inişi ve sonra tekrar dünyaya dönüşü ile temsil edilir. Bu nedenle eski toplumlarda bereketle, hasatla ilişkilendirilen tanrı ya da tanrıçalar yer altına indiklerinde tohumların yeşermediği, otların büyümediği verimsiz bir dönemin başladığına, yeryüzüne döndüklerinde ise doğanın canlandığına inanılır.

Yer altına inmek

Mezopotamya topraklarında "çoban tanrısı" olarak anılan, Sümerlerdeki adıyla Dumuzi, Akadca şekliyle Tammuz'a dair mitler, mevsimlerin döngüsü ve bereketle ilgili en bilinen hikâyelerdendir. Anlatıya göre Gökyüzünün Kraliçesi Tanrıça İnanna (Akad mitolojisinde İştar), göklerden yer altına inmeye, iktidarını oraya da taşımaya karar verir. Yer altının, ölüler dünyasının hâkimi ise İnanna'nın ablası Ölüm Tanrıçası Ereşkigal'dir. Ölüler diyarının yedi kapısından geçen İnanna, her kapıda elbise ve takılarının bir kısmını kaybeder. Böylece Ereşkigal'in huzuruna çıktığında bütün gücünü de yitirmiştir. Burada öldürülen İnanna, Bilgelik Tanrısı Enki tarafından yeniden canlandırılır. Ancak yer altından çıkmak için yerine bir başkasını göndermesi gerekmektedir. Bu şartla yeryüzüne dönen İnanna, eşi Dumuzi'yi tören kıyafetleri ile tahtında otururken görür ve kendi başına gelen felakete rağmen Dumuzi'nin bu halde olmasına çok sinirlenir. Bu yüzden yer altına Dumuzi'yi gönderir. Fakat Dumuzi'nin de yılın yarısını yeryüzünde, yarısını yer altında geçirmesine karar verilir. Dumuzi yeryüzüne çıktığında onun yerine kız kardeşi Geştinanna yer altında kalacaktır.

Dumuzi, namıdiğer Tammuz sonbaharda yer altına iner, kışı da orada geçirdikten sonra baharda yeryüzüne çıkıp doğanın canlanmasını, hayvanların çoğalmasını, tohumların filizlenmesini sağlar.

Mısır'da Osiris, Batı'da Kybele-Attis, Demeter-Persefon ve Afrodit-Adonis mitleri de İnanna-Dumuzi/İştar-Tammuz mitiyle benzerlikler gösterir; bereketi, mevsimlerin döngüsünü, yeniden dirilişi anlatır.

Bugüne yansımaları

Tammuz, kültürün öylesine güçlü bir öğesi olmuştur ki -yıl içindeki sıralaması geçmişte kullanılan farklı takvimlere göre değişiklik gösterse de- bugün bile dilimizde "temmuz" ayı ile varlığını sürdürüyor. Temmuzun, halk ağzındaki karşılığı olan "orak ayı" da bu ayın bereket ve hasatla ilişkisini gösteren en güzel ifadelerden biri. Bunun yanı sıra "Damızlık" sözcüğünün de Dumuzi'den türediği yönünde görüşler var.


 Milliyet Arkeoloji dergisinin 4. sayısından...

 


 

 

 


23 Haziran 2021 Çarşamba

Mozololerin Atası

Karia bölgesinin yöneticisi Mauosolos'un çağlar boyunca hatırlanmak için  yaptırdığı görkemli anıt mezar yıkılsa da ismi, bu mezar sayesinde günümüze dek ulaştı. "Bodrum Mozolesi" olarak da bilinen "Mausoleion", bugün anıt mezar anlamında kullandığımız "mozole" sözcüğünün de kökenini oluşturuyor.  (Milliyet Arkeoloji'nin 3. sayısından)





24 Mayıs 2021 Pazartesi

Öncü Bir Entelektüel: Osman Hamdi Bey

Milliyet Arkeoloji'nin 2. sayısında yayımlanan yazım: Öncü bir entelektüel Osman Hamdi Bey.

❝Roller değişmiştir: Yıllarını eski taşlardan bir tarih çıkarmaya adayan Osman Hamdi Bey'in mezarındaki Selçuklu şahideleri, onun ismini geleceğe taşımakta, varlığına şahitlik etmektedir.❞


25 Şubat 2021 Perşembe

Hasan Âli Yücel: Hem Aydınlanmacı Hem Dindar

Hümanist, milliyetçi, dindar, "komünistlerin hamisi", antikomünist, "Mevlanacı", aydınlanmacı... Eski Milli Eğitim bakanlarından, Köy Enstitüleri'nin mimarlarından Hasan Âli Yücel'le ilişkilendirilen bazı sıfatlar bunlar. Peki gerçekte Yücel nasıl biriydi, birbiriyle çatışan bu sıfatları nasıl taşıyordu? Bu soruların cevaplarını kapsamlı bir Hasan Âli Yücel biyografisi hazırlayan Tanıl Bora ile birlikte aradık. 

https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/milli-ile-evrenseli-sentezleyen-aydin-6441174




1 Şubat 2021 Pazartesi

Ağca'ya uzanan "kayıp" hikâyesi



Abdi İpekçi'nin katili Mehmet Ali Ağca'nın ismi, yalnızca Papa II. John Paul'e yönelik suikast ile birlikte anılmıyor. Ağca, bir Vatikan çalışanının kızının 1983 yılında kaybolmasına ilişkin iddialarla da hatırlanıyor. Kayıp kız Emanuela Orlandi ile ilgili olarak 2019'da Vatikan'da iki mezar açıldığında kızın, Ağca'nın serbest kalmasını sağlamak için kaçırıldığı iddiaları yeniden gündeme geldi.

Milliyet Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi, 1 Şubat 1979'da Mehmet Ali Ağca tarafından düzenlenen suikast ile öldürüldü. Ağca, cinayetten yaklaşık beş ay sonra, 24 Haziran 1979'da yakalandı. Ancak beş ay sonra cezaevinden firar etti. Firarla ilgili tartışmalar sürerken Ağca, Milliyet'e bir mektup gönderdi. Ağca, Milliyet'in 27 Kasım 1979 tarihli baskısında yayımlanan mektupta Papa'yı öldürmek için kaçtığını yazıyordu. 

Papa'ya suikast girişimi

Katolik Kilisesi'nin lideri Papa II. John Paul, 28 Kasım'da Türkiye'ye gelecekti. Ağca mektubunda "Türkiye'nin kardeş İslam ülkeleri ile Ortadoğu'da yeni bir siyasi, askeri ve ekonomik güç oluşturmasından korkan batılı emperyalistler, hassas bir dönemde dini lider maskeli Haçlı kumandanı John Paul'ü acele Türkiye'ye gönderiyorlar. Bu zamansız ve anlamsız ziyaret iptal edilmezse Papa'yı kesinlikle vuracağım. Cezaevinden kaçmamın tek nedeni budur" diyordu. Ancak bu suikast girişimi, mektuptan iki yıl sonra gerçekleşecekti. Ağca, 3 Mayıs 1981'de Vatikan'ın San Pietro Meydanı'nda Papa'ya suikast girişiminde bulundu. Papa'nın yaralı olarak kurtulduğu bu saldırının ardından Ağca, İtalya'da tutuklandı.  

Orlandi kayboldu

Suikast girişiminden iki yıl sonra, 22 Haziran 1983'te bir Vatikan çalışanının kızı, 15 yaşındaki Emanuela Orlandi, Roma'da gittiği müzik dersinden dönerken kayboldu. Orlandi'nin kaybolmasıyla ilgili iddialardan biri Ağca'ya kadar uzandı. Ağca, suikast girişimi sonrası serbest bırakılmasını sağlamak için Orlandi'nin rehin alındığını iddia etmişti. Hatta daha sonraki yıllarda genç kızın, Türkiye'de olduğu bile öne sürüldü. 

Türkiye'de yaşıyor iddiası

Alman Bild gazetesinde 2000 yılında yayımlanan iddiaya göre Orlandi bir süre Paris'te yaşadıktan sonra Türkiye'ye götürülmüştü. Orlandi'nin yetişkin bir kadın olarak tarikat yaşamı sürdüğü öne sürülüyordu. Papa suikastında kullanılan silahı Ağca'ya verdiği öne sürülen Ömer Bağcı'nın, bir dönem Orlandi ile Denizli'de birlikte yaşadığı iddia ediliyordu. Bağcı iddialarla ilgili sorulara "O olay kapandı. Aradan 20 yıl geçti" yanıtını verdi.

2 prensesin mezarı

Orlandi'nin kaybolması ve bu olayda Ağca'nın rolüyle ilgili iddialar 2019 yılında yeniden gündeme geldi. Orlandi'nin kaybolmasından 36 yıl sonra Orlandi ailesine bir mektup gönderildi. Mektupta Orlandi'nin cesedinin, Vatikan'daki Cermen Mezarlığı'nda, elinde "huzur içinde yat" yazılı bir kitap tutan melek figürünün bulunduğu yerde olabileceği söyleniyordu. Bunun üzerine mezarlıktaki iki prensesin mezarları açılmasına karar verildi.

Bir iz bulunamadı

1836'da ölen Prenses Sophie von Hohenlohe ve 1840'ta Prenses Prenses Carlotta Federica di Mecklemburgo'nun mezarları açıldı. Ancak mezarlarda Orlandi'den hiçbir iz olmadığı gibi prenseslerin kemikleri de yoktu. Ayrıca Prenses Sophie'nin mezarının 12 metrekarelik boş bir odaya açıldığı anlaşıldı. 

Uluslararası medya kuruluşları, mezarların açılmasının ardından Ağca ile ilgili iddiaları yeniden gündeme getirdi. Haberlerde Orlandi'nin kaybolmasının ardından, genç kızın Papa'ya suikast girişiminde bulunan Ağca'nın serbest kalmasını sağlamak için kaçırıldığı iddialarının gündeme geldiği hatırlatıldı. 

Orlandi ile ilgili bir diğer iddia ise mafya lideri Enrico De Pedis tarafından öldürüldüğü şeklindeydi. Bu nedenle daha önce De Pedis'in mezarı da açılmış ama bir kanıta rastlanmamıştı.

27 Kasım 2020 Cuma

Erol Köroğlu ile Harf Devrimi'ni Konuştuk

Latin alfabesine geçişin Osmanlı'da da 1850'lerden itibaren tartışıldığını belirten Erol Köroğlu, Harf Devrimi'nin eğitimi kolaylaştırmak kadar sekülerleşmede de işlevsel bir rol oynadığını belirtiyor.

Harf Devrimi'nden hemen önce yayımlanmaya başlayan Köroğlu gazetesini inceleyen Köroğlu, bu gazetenin dilini ve içeriğini günümüzün "sosyal medyası"na benzettiğini belirterek, gazetenin yeni harfleri okurlarına öğretmek için kampanyalar yaptığını, promosyonlar verdiğini anlattı.  

Röportajın ses kaydını dinlemek için: https://link.tospotify.com/pNOBvHZh3ab




12 Haziran 2020 Cuma

Floyd'un Kökleri




ABD'de Kaliforniya Üniversitesi'nde doktora çalışmalarını sürdüren Beyzanur Han Tunçez, azınlıkların siyasi davranışları ve ırkçılık üzerine araştırmalar yapıyor, bu konu üzerine dersler veriyor. ABD'de siyahi George Floyd'un polis tarafından öldürülmesiyle başlayan olaylar üzerine Tunçez ile ABD'de ırkçılığın tarihini ve bugününü konuştuk. Tunçez, "Köleliğin hep geçmişte kaldığı söyleniyor ama 400 yıllık bir pratiğin bugünü etkilememesi çok absürt" diyerek, gizli ırkçılığın devam ettiğini vurguluyor.









1. Bölüm:  Yazı

Dinlemek için:





12 Mayıs 2020 Salı

Feyzioğlu'nun Güven Partisi


CHP'de 1960'ların ortalarında başlayan "ortanın solu" tartışmasında Turhan Feyzioğlu, partinin "sola kayması"na karşı çıkan isimlerin başında yer alıyordu. Feyzioğlu'nun da aralarında bulunduğu "8'ler", 1967'de Parti Meclisi'nin bildirisini eleştiren bir bildiri yayımladı. Yaşanan tartışmaların sonunda CHP'nin 1967'deki olağanüstü kurultayından "ortanın solu" güçlenerek çıkınca Feyzioğlu liderliğindeki grup istifa etti. 12 Mayıs 1967'de Feyzioğlu'nun genel başkanı olduğu Güven Partisi kuruldu.

Prof. Dr. Turhan Feyzioğlu, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ndeki dekanlık görevini yürütürken iktidardaki Demokrat Parti'yi eleştiren yazılar kaleme alıyor, konuşmalar yapıyordu. 1957 yılında baskılar sonucunda üniversiteden ayrılıp CHP'den siyasete girdi. Milletvekili olan Feyzioğlu, kısa sürede CHP'nin önemli simalarından biri haline geldi. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından kuruluşu yeni tamamlanan Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nin ilk rektörü oldu. Ancak bu görevi kısa sürdü. Önce yeniden demokrasiye geçiş döneminde Kurucu Meclis'te görev yaptı, ardından bir süre Milli Eğitim Bakanlığı görevini yürüttü. 

Parti içi muhalefet

1961 seçimleriyle birlikte yeniden CHP'den milletvekili olan Feyzioğlu, bu dönemde de bakanlık yaptı. Ancak bu dönemde CHP lideri İsmet İnönü ile koalisyon hükümetlerinin kurulması konusunda bazı anlaşmazlıklar da yaşadı. İnönü, 60'ların başından itibaren CHP'nin çizgisini "ortanın solu" olarak tarif ederken Feyzioğlu da bu görüşü destekliyordu. Ancak "ortanın solu" fikri netleşmeye, Bülent Ecevit liderliğindeki bir grup partiyi "daha sol" bir çizgiye çekmeye başlayınca Feyzioğlu, bu fikri savunanların karşısına geçti. 1965 seçimlerinde CHP'nin başarısız olmasının ardındansa parti içi muhalefete hız verdi. 

"Ortanın solu"nun zaferi

Ağustos 1966'da toplanan Parti Meclisi'ne de "ortanın solu" tartışması damgasını vurdu. Parti Meclisi'nin yayımladığı bildiride "CHP'nin, programı ile ortanın solunda bir parti tabiatında olduğu üzerinde bir anlaşmazlık yoktur" denilirken Feyzioğlu bu ifadeye karşı çıkıyordu. 18 Ekim 1966'da gerçekleştirilen kurultayda "ortanın solu"nun ateşli savunucusu Ecevit, CHP Genel Sekreteri seçilerek partide İnönü'nün ardından "ikinci adam" konumuna geldi. Bu "ortanın solu"nun zaferiydi. 

8'lerin bildirisi

1966 sonunda toplanan Parti Meclisi'nde de sert tartışmalar yaşandı. Grup Başkanvekili Feyzioğlu, "ortanın solu"nu ve Genel Sekreter Ecevit'i eleştirerek partinin "aşırı sol"a kaydığını savunuyordu. Parti Meclisi ise 1 Ocak 1967'de yayımladığı bildiride Genel Sekreter ve Merkez Yönetim Kurulu'nun faaliyetlerinin takdirle karşılandığını kaydetti. Aralarında Feyzioğlu'nun da bulunduğu muhalif 8 CHP'li ise bir gün sonra bir bildiri yayımladı. Bildiride CHP'nin temelinde "hurafecilik, Marksizm, sınıf kavgası ve sosyalizm" olmadığı savunuluyor "CHP'nin ortanın solunda olmasından onun bir sosyalist parti olduğu veya olacağı anlamını çıkaran sol akımlar CHP'nin dışındadır" deniliyordu. Bildiriye imza atan Parti Meclisi üyeleri, Türkiye siyasi tarihine "8'ler" olarak geçti. 

İstifa ettiler

Bu tartışmaların sonunda CHP, Nisan 1967'de olağanüstü kurultayı topladı. Bu kurultaydan "ortanın solu" ve Ecevit güçlenerek çıktı. Feyzioğlu ve arkadaşlarının ihracının önü de açıldı. 29 Nisan'da kurultay tamamlandı, bir gün sonra da "8'ler" ve onları destekleyenler CHP'den istifa etti. 8'lerle birlikte ilk etapta 40 milletvekili ve senatör de partiden ayrıldı. Feyzioğlu "Ölçüsüz sola kayış istifa için yeter sebeptir" diyordu. CHP lideri İnönü ise istifaları "mükemmel" olarak nitelendiriyordu. İnönü, partinin artık daha rahat ve ahenkli çalışacağını söylüyordu.

Yeni parti kuruldu

CHP'den istifa edenler, 12 Mayıs'ta Feyzioğlu'nun liderliğinde yeni bir parti kurdu. Yeni partinin adı Güven Partisi'ydi. Sloganı ise; "İçte güven, dışta güven, Güven Partisi'ne güven"... Partinin ismine "milliyetçi" kelimesinin de eklenmesi tartışılmış ama kabul edilmemişti. Ancak parti programında "partinin bir sınıf ve zümre partisi değil, her yurttaşa açık bir 'milli parti' olduğu" vurgulanıyordu.

12 Mart 1971 muhtırasının ardından "geçiş döneminde" başbakanlık yapacak olan Ferit Melen de Güven Partisi'nin kurucuları arasındaydı.

İsim değiştirdi

Güven Partisi, girdiği ilk seçim olan 1969 seçimlerinde yüzde 6.5 oy ve 15 milletvekili ile Adalet Partisi ve CHP'nin ardından Meclis'teki üçüncü büyük parti oldu. 1971'de adını Milli Güven Partisi olarak değiştirdi. 1973'te Cumhuriyetçi Parti ile birleşince Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) adını aldı. CGP, 1972'de Ecevit'in CHP Genel Başkanı olmasının ardından CHP'den istifa edenlerin toplandığı adres oldu.

Koalisyonlara katıldı

CGP, 1973'te yüzde 5.2, 1977'de yüzde 1.8 oy aldı. 1975'te Adalet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi ve Milli Selamet Partisi ile birlikte "1. Milliyetçi Cephe" hükümetinde yer aldı. 1977 seçimlerinde Meclis'e yalnızca üç milletvekili ile girebildi. 1978'de CGP, Demokratik Parti ile birlikte CHP lideri Ecevit'in başbakanlığında kurulan hükümetin ortağı oldu. 
Feyzioğlu'nun yıllar önce CHP'yi "sola kaydırmakla" suçladığı Ecevit başbakan; Feyzioğlu da başbakan yardımcısıydı. CGP, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından tüm partiler gibi kapatıldı.

12 Eylül sonrası başbakan olacaktı

Turhan Feyzioğlu, 12 Eylül darbesini olumlu karşıladı. Feyzioğlu'na göre "12 Eylül, sağlıklı işleyen bir demokrasiyi sona erdirmek için değil tam aksine terörü ve işlemez hale gelen demokrasiyi yeniden işlerliğe kavuşturmak amacıyla" yapılmıştı. 12 Eylül'ü gerçekleştiren askerler de Feyzioğlu'nu darbe sonrası kurulacak hükümetin başbakanı olarak düşünüyordu. Feyzioğlu da bu teklifi kabul etti. Bakanların belirlenmesi konusunda son ana kadar çalışmalar yürüttü. Ancak Feyzioğlu'nun başbakan olarak görevlendirilmesinden son dakikada vazgeçildi. Yerine 12 Eylül'den bir ay önce emekli olan Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülend Ulusu, başbakanlığa getirildi. 




17 Nisan 2020 Cuma

Yücel'in ve Tonguç'un Rüyası


Köy Enstitüleri'nin mimarlarından İsmail Hakkı Tonguç, 1914 yılında okumak için Balkanlardaki köyünden İstanbul'a gelmiş, bir  Osmanlı Paşası'ndan yardım istemişti. Köy Enstitüleri; Paşa'nın "Evladım, parası olan okur, olmayan okuyamaz" sözleri karşısında "Senin gibiler yüzünden babalarımız cahil kalmış, yoksul düşmüşler. Ne yapıp edip okumanın yolunu bulacağım. Benim gibi çocukların okuması için ömrümün sonuna kadar çalışacağım" diye söylenen Tonguç'un isyanı, gerçeğe dönüşmüş hayaliydi.


Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin, eğitime aç köy çocuklarını kısa bir zaman diliminde öğretmenle buluşturması, o günün koşullarında imkansıza yakındı. Ne insan kaynağı ne de ekonomik durum buna izin veriyordu. Ancak ülke nüfusunun çoğunluğunun toplandığı köylerin eğitim imkanına kavuşması da bir zorunluluktu. Eğitim programları için yabancı uzmanlar getirilmiş ama istenilen sonuç alınamamıştı. Atatürk, Milli Eğitim Bakanlarını sık sık değiştiriyor, eğitimde "eski alışkanlıklardan kurtulmuş", yerli ve yeni bir program başlatacak birini arıyordu. 

1935 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'na Saffet Arıkan getirildi. Arıkan, eğitimci değil, asker kökenli bir siyasetçiydi. Ama CHP içindeki ve bürokrasideki yönlendirmelere kapılmadan eğitim için ciddi bir seferberlik başlatacağına inanılıyordu. Öyle de oldu. Arıkan, ilköğretimi baştan ele alıp kısıtlı imkanlarla yeni bir program oluşturacak birini aramaya başladı. Aranan kan kısa zamanda bulundu. Gazi Eğitim Enstitüsü'nde resim öğretmenliği ve yöneticilik yapan İsmail Hakkı Tonguç, aynı yıl İlköğretim Genel Müdürlüğü görevine getirildi. 


Çocukken verdiği söz

Bir köy çocuğu olan ve zor şartlar altında okuyan Tonguç, köyde eğitime ve eğitimde fırsat eşitliğine önem veriyordu. 1914'te daha çocukken Balkanlardan, Tuna boylarındaki bir köyden İstanbul'a gelip okumak için bir Osmanlı Paşası'ndan yardım istemiş, Paşa ona "Evladım, parası olan okur, olmayan okuyamaz. İstanbul'da okumayı kolay mı sanıyorsun sen?" deyince "Görürsün sen, parası olmayan okur mu okumaz mı? Senin gibiler yüzünden babalarımız cahil kalmış, yoksul düşmüşler. Ne yapıp edip okumanın yolunu bulacağım. Benim gibi çocukların okuması için ömrümün sonuna kadar çalışacağım. Koca Paşa, eğer ömrün olursa nasıl okuduğumu görürsün. Yazıklar olsun senin paşalığına!" diye söylenmişti. Köy Enstitüleri, işte bu isyanın eseri olacaktı.

"Türk Pestalozzi" 



Tonguç'a göre "köy sorunu, bazılarının sandığı gibi tek düze bir köy kalkınması değil anlamlı ve bilimsel düzeyde köyün içten canlandırılması" idi. Şöyle diyordu Tonguç: "Öylesine canlandırılmalı ve bilinçlendirilmeli ki onu hiçbir kuvvet yalnız kendi hesabına ve insafsızca istismar edemesin, köle ve uşak yerine koyamasın." Tonguç, bu düşünceleri ve eğitim alanındaki uygulamaları nedeniyle "el ile bilinci birlikte geliştirmek düşüncesi"nin mimarı, "yoksulların kurtarıcısı" olarak anılan İsviçreli pedagog Pestalozzi'ye benzetilecek, "Türk Pestalozzi" diye anılacaktı.

Devrim gibi rapor

Tonguç, 32 bin köye öğretmen yetiştirmenin klasik yöntemlerle 70 yıl süreceğinin farkındaydı. Atatürk'ün de önerisi ile askerliklerini çavuş ve onbaşı olarak yapmış gençlerin 9 aylık bir hazırlama döneminden sonra köylere öğretmen olarak gönderilmesi kararlaştırıldı. Ardından Tonguç'un hazırladığı çok detaylı bir rapor 1935 sonlarında Başbakan İsmet İnönü'ye sunuldu. Raporda öğretmen yetiştirmek için yeni öneriler sıralanıyor, öğretmen okulundan çıkacakların yüzde 90'ı köyde çalışacağı için öğretmen adaylarının da köyden ve köy çevrelerinden alınması gerektiği belirtiliyordu. Rapora göre öğretmen adayları, köy yaşamıyla ilgili her türlü bilgiye sahip olarak yetiştirilmeliydi. İnönü'nün de desteği ile öneriler hükümet tarafından kabul edildi. Öneriler çerçevesinde kısa süreli eğitim veren eğitmen kursları ve köy öğretmen okulları açıldı. Bu okullar, Köy Enstitüleri'nin öncüsüydü. 

Hasan Ali Yücel dönemi

1938'de Milli Eğitim Bakanlığı'na Hasan Ali Yücel getirildi. Eğitimde büyük hamle işte şimdi başlıyordu. Tonguç'un hayalleri gerçeğe dönüşecekti. 1939'daki 1. Eğitim Şurası'nda Yücel, ismini koymadan Köy Enstitülerini anlattı: "Köylerimizde nasıl öğretmen gereksinimi varsa demirci, inşaatçı, kooperatifçi gerekensinimi de vardır. Geleceğin öğretmenleri, klasik öğretmenler gibi yalnızca abece öğretmekle kalmayacaklar, köyde geçerli ek bir meslek edinecekler, çocuklara, köylülere bu mesleği öğretecekler." 

Tonguç, hayalinin ismini de koymuştu. Bu okullar yalnızca öğretmen ve köye yararlı bireyler yetiştirmekle kalmayıp köylerin sorunları için çalışmalar yapan kurumlar olacağı için isimleri "Köy Enstitüsü" olacaktı. 17 Nisan 1940'ta çıkarılan kanunla Köy Enstitüleri resmen kuruldu.


"Yaparak, yaşayarak öğrenme"

"Yaparak, yaşayarak öğrenme modeli" olarak özetlenen özgün bir eğitim sisteminin uygulandığı Köy Enstitüleri, öğrencilerin emekleri ile inşa edildi. Enstitülerde karma eğitim uygulanıyordu. Köylerden gelen öğrenciler mezun olduktan sonra köylere dönerek eğitim verecekleri için pek çok alanda donanımlı olmak zorundaydı. Bu nedenle klasik kültür derslerinin yanı sıra tarım, hayvancılık, arıcılık, marangozluk, biçki, dikiş gibi köy hayatında gerekli olacak alanlarda da eğitim alıyorlardı. Amaçları yalnızca öğrencileri eğitmekle sınırlı değildi, bütün köy halkını eğitmek için çalışıyorlardı. 

Aşık Veysel de ders verdi

Öğrenciler derslerin yanı sıra sanatla da iç içeydi. Her öğrenci en az bir müzik aleti çalmayı bilirdi. Mandolin, saz ve keman grupları vardı. Enstitülerde müzik dersi verenler arasında Aşık Veysel ve Ruhi Su da bulunuyordu.

Açık hava tiyatrosu

Köy Enstitülü öğrencilerin yakından ilgilendiği bir diğer sanat dalı da tiyatroydu. Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde öğrencilerin kendi elleriyle inşa ettikleri bir açık hava tiyatrosu bile vardı. Carl Ebert, Ulvi Uraz, Cüneyt Gökçer gibi isimlerin eğitim verdiği Köy Enstitülerinde yerli ve yabancı pek çok oyun sergilendi. Dünya klasiklerini okumak da zorunluluktu.  Enstitüler, köyleri yalnızca "ekmekle" değil, kitapla, müzikle, sanatla, demokrasiyle buluşturma adımıydı.

Sadece öğretmen olmadılar

Köy Enstitüleri'ne yöneltilen eleştirilerden biri, bu projenin, köylülerin eğitim alıp yine köye gönderilmesiyle sınıfsal ayrımın sürdürülmesine hizmet ettiği yönündedir. Oysa Köy Enstitüsü mezunları arasından pek çok hukukçu, akademisyen, yazar, ressam, müzisyen ve politikacı da çıktı. Köy Enstitüsü mezunu bazı yazarlar şunlardır: Mahmut Makal, Fakir Baykurt, Mehmet Başaran, Talip Apaydın, Ümit Kaftancıoğlu, Adnan Binyazar, Pakize Türkoğlu, Kemal Burkay, Yusuf Ziya Bahadanlı, Ahmet Telli...

"Komünist modası"

Köy Enstitüleri ile ilgili 1. Eğitim Şurası'ndaki cılız itirazlar, 1943 yılındaki 2. Eğitim Şurası'nda gün yüzüne çıktı. İş eğitimi, demokratik yaşam biçimi, özellikle karma eğitim eleştiri konusu oldu. Öğrencilerin geniş bir söz ve karar hakkına sahip olması "solculuk" işareti sayılıyor, üniformalar da "komünist modası" olarak görülüyordu. 

İnönü, baskılara dayanamadı

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Türkiye, Batı ve Sovyet Rusya arasında bir tercih yapmak zorunda kalmış ve Batı ile yakınlaşmıştı. Bu dönemde Türkiye'de yükselen "antikomünizm" CHP içinde de karşılık buluyordu. Türkiye, Batı bloğu ile yakınlaşmasının sonucu olarak çok partili hayata da geçmişti. Bu yeni ortamda toplumsal ve siyasal baskılara dayanamayan İsmet İnönü, kurulması ve geliştirilmesinde emek verdiği Köy Enstitüleri'ni koruyamadı. 1946'da Köy Enstitüleri karşıtı olan Reşat Şemsettin Sirer'in Milli Eğitim Bakanlığı'na getirilmesi ile birlikte kıyım başladı. Pek çok yönetici ve öğretmen görevden alındı, Köy Enstitüleri'nin eğitim programı değiştirildi. Amacından uzaklaştırılan okullar, 1954'te Demokrat Parti iktidarında "İlköğretmen Okulları"na dönüştürülerek kapatıldı.

21 Köy Enstitüsü

Türkiye'nin çeşitli yerlerinde kurulan 21 Köy Enstitüsü şunlardır:
Akçadağ (Malatya), Ladik Akpınar (Samsun), Aksu (Antalya), Arifiye (Sakarya), Beşikdüzü (Trabzon), Cılavuz (Kars), Çifteler (Eskişehir), Dicle (Diyarbakır), Düziçi (Adana), Erciş (Van), Gölköy (Kastamonu), Gönen (Isparta), Hasanoğlan (Ankara), İvriz (Konya), Kepirtepe (Kırklareli), Kızılçullu (İzmir) Ortaklar (Aydın), Pamukpınar (Sivas), Pazarören (Kayseri), Pulur (Erzurum), Savaştepe (Balıkesir)




15 Nisan 2020 Çarşamba

"Kumar Borcu Olmayan 8 İnsan Lazım"

1973 seçimlerinden birinci parti olarak çıkan CHP'nin, Milli Selamet Partisi (MSP) ile kurduğu koalisyon hükümetinin yıkılmasından sonra, 1975'te Adalet Partisi (AP) üç parti ile birlikte "Milliyetçi Cephe Hükümeti"ni kurdu. Hükümet, güvenoyunu kıl payı almıştı. Bazı milletvekillerinin çeşitli vaatler nedeniyle "evet" oyu verdiği, bazılarının borçlarının kapatıldığı iddia ediliyordu. Yeni hükümeti eleştiren CHP lideri Bülent Ecevit, 15 Nisan 1975'te tarihe geçen şu sözünü söyledi: "Bu hükümeti gereğinde düşürebilmek için kumar borcu olmayan sekiz insan lazım." Bu hükümeti düşürebilmek için 8 kişi bulamayan Ecevit, 1978'de ise "2. Milliyetçi Cephe Hükümeti"ni düşürebilmek için 11 kişi bulacaktı.




12 Mart 1971'de Süleyman Demirel liderliğinde Adalet Partisi (AP) hükümetinin muhtıra ile istifa ettirilmesinin ardından askerlerin isteği doğrultusunda kurulan ve Meclis dışından bakanların çoğunlukta olduğu "partiler üstü" hükümetlerin ömürleri kısa sürdü. Hükümet, üç yılda dört kez değişti.

12 Mart sonrası değişimler yalnızca kısa ömürlü hükümetlerde yaşanmıyordu. Asıl büyük değişim 1972 yılında CHP'de yaşandı. Atatürk'ün ölümünden sonra CHP Genel Başkanlığı koltuğuna oturan ve bir dönem "değişmez genel başkan" sıfatını da taşıyan İsmet İnönü, 34 yıl sonra koltuğunu siyasete bizzat soktuğu Bülent Ecevit'e bırakmak zorunda kaldı. Savaşlardan, zor yıllardan başarıyla çıkmış, siyaset sahnesinin en eski ve en güçlü figürlerinden biri olan İnönü, "Ya ben, ya Bülent" demiş, CHP'lilerin yeni tercihi "Bülent" olmuştu.


İlk seçimde zafer

Ecevit liderliğindeki CHP, 4 Ekim 1973'te girdiği ilk seçimden, 12 yıl aradan sonra, zaferle çıktı. Bu seçimde CHP yüzde 33, AP yüzde 30, Necmettin Erbakan liderliğindeki Milli Selamet Partisi (MSP) ise yüzde 11.8 oy aldı. Hiçbir partinin tek başına iktidar olmasına imkan tanımayan bu sonuç, Türk siyasi tarihinin en ilginç koalisyonlarından birini ortaya çıkardı. 1974 Ocak ayında CHP-MSP koalisyonu dönemi başladı. 18 Eylül'e kadar süren bu koalisyon hükümeti, Kıbrıs Barış Harekatı'nı yürüterek tarihteki yerini aldı. 



Irmak güvenoyu alamadı

CHP-MSP koalisyonu anlaşmazlıklar nedeniyle bozulunca Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, hükümeti kurma görevini Meclis dışından birine, Kontenjan Senatörü Prof. Dr. Sadi Irmak'a verdi. Ancak Irmak'ın başbakanlığında kurulan hükümet güvenoyu alamadı. Irmak, 31 Mart 1975'te yeni hükümet kurulana kadar görevde kaldı. Demirel başbakanlığındaki yeni koalisyon hükümeti, 31 Mart 1975'te kuruldu. Ama bu hükümetin güvenoyu alması da kolay olmayacaktı. "Milliyetçi Cephe" ismiyle anılan bu hükümet; AP, MSP, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Cumhuriyetçi Güven Partisi'nden (CGP) oluşuyordu. Ancak hem M
SP'de hem CGP'de istifalar yaşanıyor, dört partinin oyunun güvenoyu için yeterli olup olmayacağı konusunda ince hesaplar yapılıyordu. 

Silah bile çekildi

1. Milliyetçi Cephe Hükümeti liderleri.
Meclis, güvenoylaması için 12 Nisan 1975'te oldukça gergin bir atmosferde toplandı. Bazı milletvekilleri oylamaya katılmadı. Bu durum, vekillerin kaçırıldığı iddialarına bile yol açtı. Oylamanın yapılacağı gün istifalar da sürüyordu. Bu ortamda gerçekleşen oylamada 222 "evet"e karşı 218 "hayır" çıktı. Hükümet, kıl payı bir oy farkı ile kurulmuştu. Ancak oylama sonrasında da gerginlik devam etti. Meclis'te yaşanan kavgada silah bile çekildi.

"Milyonlar döküldü"

Hükümetin kurulmasının ardından tartışmalar sürdü. Bazı milletvekillerinin para ile satın alındığı, bazılarının borçlarının kapatıldığı iddialarının ardı arkası kesilmiyordu. Konuyla ilgili soru önergesi bile verildi.

CHP lideri Ecevit, 15 Nisan'da grup toplantısında bu iddiaları da hatırlatan sert bir konuşma yaptı. Ecevit, Türk siyasi tarihine geçen sözlerinden birini de işte bu konuşmada söyledi. Ecevit "Türk siyasetinde eşi belki de hiç görülmemiş baskılar parlamento içinde ve dışında olmuştur. Bu baskılar arasında, hepimizin bildiği gibi ortaya milyonlar dökülmüştür" diyordu. Bir parlamentonun bazı üyelerine hesapsız çıkarlar vadedilmesinin, o parlamentonun saygınlığına gölge düşürmeyeceğini söyleyen Ecevit "O çıkar vadedenlerin ayıbıdır bu. Bazılarına neler vadedildiğini ayrıntılarıyla biliyoruz" dedi.


"8 iyi insan"

Ecevit, konuşmasını şu sözlerle sürdürdü: "Bu hükümetin gereğinde güvensizlik oyu alması ve yerine daha güçlü bir hükümet kurulabilmesi, sadece sekiz milletvekilinin yeni bir karara varmasına bağlıdır. Bu hükümetin memlekete, topluma, Cumhuriyetin temel ilkelerine, iç veya dış güvenliğimize zarar vermeye başladığı görüldüğünde bu hükümeti güvensizlik oyu vererek düşürebilmek için bugünkü sayıya ek olarak sadece sekiz üyenin oyuna, sekiz iyi insana gerek vardır." "Adaletli, sorumlu 8 insana ihtiyaç olduğunu" söyleyen Ecevit'in ağzından nihayet Türk siyasi tarihinde sık sık atıf yapılacak olan o sözler çıktı: "Kumar borcu filan olmayan, büyük çıkarcıların istismar edebilecekleri büyük zaafları olmayan sekiz insan..."

1978'de buldu

Ecevit, hükümeti düşürmek için 8 kişi bulamadı. Ancak 1978 yılında "2. Milliyetçi Cephe Hükümeti" olarak bilinen, Demirel  başbakanlığındaki hükümeti düşürebilmek için 11 milletvekili bulacaktı. AP'den istifa eden 11 milletvekilinin desteğiyle 1978'de hükümet düşürülecek, Ecevit yeni hükümeti kuracaktı.

14 Şubat 2019 Perşembe

Beslenme Raporu: Daha Fazla Sebze, Daha Az Et

Kuzey Amerikalılar, tüketilmesi gereken miktardan 6 kat daha fazla kırmızı et tüketiyor. Güney Asyalılar ise ancak yarısını... Hem insanoğlunun, hem de gezegenimizin sağlığı daha fazla sebze ve bakliyattan geçiyor: http://www.milliyet.com.tr/kuzey-amerikali-bakliyat-guney-gundem-2827878/





21 Aralık 2018 Cuma

Mahkeme Kararı ile Din Dersi Muafiyeti




Mahkeme, zorunlu din dersinden muaf olmak için çocukların Hristiyanlık ya da Musevilik dinlerinden birine mensubiyetinin belgelendirilmesi zorunluluğunu hukuka aykırı buldu.

İstanbul'da yaşayan Selnur Aysever, zorunlu "din kültürü ve ahlak bilgisi" dersinin laik ve bilimsel eğitime aykırı olduğunu düşündüğü için kızının dördüncü sınıftan itibaren başlayan bu dersi almasını istemedi. Bu konuda İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne dilekçe verdi. Aysever'in talebi, Eğitim Öğretim Yüksek Kurulu Başkanlığı'nın kararı ile "Hristiyan ve Musevi öğrencilere bu dinlerden birine mensup olduklarını belgelendirmeleri kaydıyla" din dersinden muafiyet hakkı tanınabildiği gerekçe gösterilerek reddedildi.

Aysever, kararın din ve vicdan hürriyetine aykırı olduğu gerekçesiyle dava açtı. Aysever'in Avukat Özge Demir aracılığı ile açtığı dava bir yıldan fazla sürdü. İstanbul 4. İdare Mahkemesi, davanın sonunda Aysever'i haklı buldu. Mahkeme, Aysever'in talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar verdi.

Mahkeme, kararında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına atıf yaptı. "Din dersleriyle ilgili tarafsızlık ve çoğulculuk koşullarının yerine getirilmemesi ve ebeveynlerin inançlarına saygı gösterilmesini sağlayacak bir yöntem sunulmaması" nedenleriyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ihlal edildiğine ilişkin karar bulunduğu kaydedildi.

"Din eğitimi"

Bu dersin içeriğinin nesnel ve çoğulcu olması gerektiği kaydedilen kararda şöyle denildi: "Müfredatın belirli bir din anlayışını esas alması durumunda, bunun 'din kültürü ve ahlak bilgisi' dersi olarak kabul edilmeyeceği ve 'din eğitimi' halini alacağı açıktır."

"Açıklamaya zorlanamaz"

"Din kültürü ve ahlak bilgisi" dersinden muafiyet hakkının, yalnızca Hristiyanlık ve Musevilik dinlerine mensup öğrencilere tanınmasının başka dinlere inanan ya da hiçbir dine inanmayan kişiler için eşitsizlik yaratacağı da vurgulandı. Kararda "Bir öğrenci velisinin 'din kültürü ve ahlak bilgisi' dersinden muaf tutulmasını sağlamak için herhangi bir dine mensup olduğunu veya olmadığını açıklamak durumunda bırakılması Anayasa'nın 'kimse dini inanç ve kanatlerini açıklamaya zorlanamaz' hükmüne açıkça aykırıdır" denildi.

Karar kesinleşti

İstinaf yolu açık olmak kaydıyla verilen karara, yasal süre içerisinde itiraz edilmeyince kararın kesinleşmesi için başvuru yapıldı. Bu başvuru üzerine karar kesinleşti.

Diğer kararlardan farklı

Avukat Özge Demir, karara ilişkin değerlendirmesinde, mahkemenin dersin "din kültürü ahlak bilgisi" dersi değil, "din dersi" olduğunu, belirli bir dine yönelik eğitimin de ancak velinin talebi halinde çocuğa verebileceğini belirttiğini söyledi. Demir, "Böyle bir talep olmadığından çocuğun hem eğitim hakkının hem de din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti. Çocuğun bu dersten muaf tutulması için Hristiyan veya Musevi olduğunu belgelendirilmesi gerekli. İstanbul 4. İdare Mahkemesi'nin kararının, diğer kararlardan farkı ise bu uygulamanın, kanun önünde eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu belirtmesidir."