Türk filmi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Türk filmi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

30 Kasım 2019 Cumartesi

Küçük Şeyler: Basit hikâye, iyi anlatım, güçlü film

Yazının podcast yayını: Masa Üstü: Bölüm 1 - Küçük Şeyler


Kıvanç Sezer'in Küçük Şeyler filmi, oldukça sınıfsal bir hikâye anlatmasına rağmen sınıfın empoze edilen yaşam tarzı, bir modaymış gibi sunulan hastalıkları ve sınıfın dışından bakıldığında önemsiz gibi görünen sorunları nedeniyle sanki bireysel bir meseleyi temel alıyormuş gibi görünüyor. Filmde büyük olaylar, şok edici çatışmalar yer almıyor. Aslında basit, küçük ve orta sınıf için çok tanıdık bir hikâye anlatmasına karşın sınıfsal eleştirinin yerindeliği ve başarılı bir temsil sunması ile film izlenmeyi hak ediyor.

Küçük Şeyler, festivallerde hakkı teslim edilmiş bir film. Malatya Film Festivali'nde en iyi film, en iyi aktör ve en iyi aktris dallarında ödül alan film, Adana ve Antalya'dan da ödüllerle dönmüştü. Küçük Şeyler, bu yılın en merak ettiğim filmlerinden biriydi. Bunda filme güvendiği için yapımcısı olduğunu düşündüğüm Tolga Karaçelik'in rolü büyük. Film bu beklentilerimi boşa çıkarmadı.
Başta da söylediğim gibi aslında basit bir hikâye anlatan film, kurgusu ve sinema dili itibari ile farklı ve başarılı. Bunun yanı sıra ölçülü olarak kullanılan komedi ve absürt mizah öğeleri de içerikle, aslında bir açıdan da orta sınıfın diliyle uyumlu.

Film, günümüzde orta sınıfın ücret almaya devam ettiği sürece yani aralıksız bir çalışmaya bağımlı olarak görece iyi bir hayat sürebildiğini, bu görece iyi hayatın da aslında sürdürülebilir bir borçlanmayla mümkün olduğunu hatırlatıyor. Orta sınıf, sahip olduğu her şeyde aslında kaçınılmaz olarak bankalarla ortak. Uzun vadelere yayılmış borçlarla gelir dengesi sağlanabildiği için iyi bir hayat sürüyormuş illüzyonuna kapılan baş karakterimiz Onur, aynı kaderi paylaştığı tüm beyaz yakalılar gibi koltuğu altından çekildiği an plazanın yüksek katlarından sert bir düşüşle zemine çakılıyor.

"Sürdürülebilir borçlanma" birkaç aylık işsizliği bile tolere edemediğinden bir beyaz yakalının işsiz kalması, tıpkı Onur'un yaşadığı gibi, hayatın her anını etkiliyor. Plazalarda kendisine verilen tuhaf ve karşılıksız sıfatları, kapıdan çıktığı anda kaybeden beyaz yakalının, işsiz kaldıktan sonra aynı seviyede bir iş bulması oldukça güç. Onur da alıştığı düzeni sürdürebilmek için ısrarla aynı düzeyde bir iş aradığından durum gitgide daha da umutsuz bir hal alıyor. Bu umutsuz durum, uzunca bir zaman sürdüğünde basit bir mutsuzluktan öteye gidip depresyona  da kolayca varabiliyor.

Filmi izleyince insanın mutluluğunun aslında "istikrara" bağlı olduğunu düşündüm. Alt sınıf bir çalışan, işsiz kaldığında çok sayıda benzeri bulunan işini yeniden kolayca bulup hayatına kaldığı yerden devam edebiliyor. Ancak orta sınıfın hayatı, bu noktada daha acıklı. Zamanla yükseldiği seviyeyi aniden kaybeden orta sınıf, elindeki tüm varlığı da "hayatına ortak olan" bankaya kaptırma tehlikesiyle karşı karşıya. Bu ekonomik buhran, psikolojik olarak da bireyi çöküntüye uğrattığında beyaz yakalı, hayatını da kaybetme riskine sahip.

Amerika'da benzerlerine birkaç defa rastlanan ve büyük toplumsal sonuçları olan ekonomik krizler, Amerikan sinemasında orta sınıfın yaşadıklarını konu alan filmlere kaynaklık etti. Bunlardan biri olan The Company Men'de (2010) kriz sonrası birçok ailenin başına gelenler anlatılırken çözüm yine sistemin içinde gösteriliyor, film umut dolu bir sonla bitiyordu. Küçük Şeyleri izleyince ister istemez bu film geldi aklıma. Küçük Şeyler, isminde de olduğu gibi büyük bir krizi, büyük toplumsal sonuçları, birçok kişinin başına gelenleri anlatmıyor. Bir ailenin, herhangi bir zamanda yaşayabileceği kendisi küçük ama sonuçları büyük olayları anlatıyor. Dahası ve bence en önemlisi The Company Men iki yüzlü bir tutumla umut pompalarken Küçük Şeyler, Onur'u ve onun gibi milyonlarca kişiyi tıpkı sistemin onlara yaptığı gibi öylece ortada bırakıyor.




___________

Meraklısı için:

Türk filmleri listem
En iyi Türk filmleri 

20 Nisan 2014 Pazar

İtirazım Yok!


Bir miktar spoiler içerir

Onur Ünlü'nün İtirazım Var filmini vizyona girdiği ilk gün izledim ve film hakkındaki yorumumu tek bir cümlede özetlemem gerekirse: Hiçbir itirazım yok! Müthiş bir hikaye kurgulanmış, Serkan Keskin çok iyi oynamış, müzikler de pek güzel olmuş doğrusu. Özellikle polisiyenin bir araç olarak kullanılması filmi daha da etkileyici kılmış.

Polisiye romanlar, çoğu zaman edebi zevkten (ne büyük laf) mahrum kitaplardır. Eğlenceli vakit geçirmek için okunur ve okura kitap boyunca süren merak duygusundan başka bir katkısı da olmaz. Hatta bunların bir kısmı kitap boyunca sürecek bir merak duygusu bile oluşturamaz. Bu kitapların tek amacı katilin kim olduğunun bulunmasıdır, bunun dışında bir alt mesaj vermekten de uzaktırlar. Postmodern romanlar ise "oyunlu" yapılarına dedektif hikayelerini de dahil ederek okura bulmaca çözdürmeyi, metni eğlenceli hale getiren bir amaç olarak kullanır. İtirazım Var'da da polisiyenin kullanımı tam olarak böyle.

Açıkça belirtilen faiz meselesi, namaz kılan tefeci, rüşvet alan polis, iktidar ve bugünün iktidarının temsil ettiği değerlerin eleştirisi, hakikati sorgulama, sübyancılık ve hepsinin özeti olarak sosyal hayatta dinin yerine dair vaaz, filmi katilin kim olduğunun çözülmesiyle biten bir arayışın hikayesi olmaktan çıkarıyor. (İktidara yönelik eleştiriler nedeni ile Leyla ile Mecnun'dan sonra Onur Ünlü fan'ı olan genç İslamcıların bu filme yönelik tavrını da merak ediyorum) Filmden sonra da devam etmesi mümkün bir arayışa itiyor izleyiciyi. Ama polisiyeyi araç olarak kullanırken de onun kendine has klasikleşmiş özelliklerinden vazgeçilmiyor: Dedektifin yanındaki yardımcısı ve olayın nasıl çözüldüğünün anlatılması gibi. Bu kısımlar "pastiş" gibi aynen yerleştirilmiş filme.

Filmin, neden-sonuç ilişkileri konusundaki tavrı ise yukarıda bahsettiğim modern tavrın dışında kalıyor. Onur Ünlü, bunu daha geniş bir izleyici kitlesine ulaşmak ve filmi "klasik doğruları" yüzünden "gerçekçi" olmamak ile itham edecek izleyicilerin lüzumsuz yorumlarından kaçınmak için yapmış olabilir. Filmde neden-sonuç ilişkisinin altı öyle çiziliyor ki, izleyici bu ilişkileri gözden kaçırmasın diye büyük bir çaba sarf ediliyor. Mesela Serkan Keskin'in canlandırdığı İmam Selman Bulut hastanede iken  imamın kafasında daha önce geçirdiği bir kaza nedeni ile "teflon" olduğu ve bu yüzden kafasına kurşun yese bile bir şey olmayacağı söylenir. Selman Bulut kafasından yediği bir kurşundan sonra hayatta kalır, bu durum doktor ve imam arasındaki diyalogla bir kez daha hatırlatılır. Kurşunun sıyırarak geçtiği de ayrıca vurgulanır. Belli ki hayatta kalmanın nedeni olarak yalnızca kafasında teflon olması ya da teflondan bahsetmeyerek sadece kurşunun sıyırıp geçmesi yeterli görülmemiş, ikisi birlikte kullanılarak daha inandırıcı olması istenmiş.

Neden-sonuç ilişkisindeki bu sıkı bağ filmin tamamındaki ilişkilerde de mevcut. Birbirinden ilgisiz gibi görünen kişilerin arasındaki bağlar, olayı hem daha girift hale getiriyor hem de yine inandırıcılık gücünü arttırıyor. Bu, filmin en güçlü yanlarından biri. Karakterler ve olaylar, kahramanların geçmişleri ya da kişilikleri hakkında bilgi vermekle kalmıyor, her karakter ve olay filmin sonuna da bağlanıyor: Selman Bulut'un kızının evlenmesi ve evleneceği genç, başta imamın kişiliği ve geçmişi hakkında bilgi vermek gibi bir işleve sahip olmakla yeterince anlamlı olsa bile bununla yetinilmemiş. Zaten tefeci Salih Kalyoncu'nun cenazesinin yıkandığı sırada imam da hikayedeki kişilerin birbiriyle olan ilginç bağlarının güzel bir biçimde örüldüğünü söyler.



Neden-sonuç ilişkisinin sıkılığına rağmen film yine de absürt bir ton taşıyor. Tanrı'nın varlığına ilişkin mantıksal nedenler bulabilmek için antropoloji okuyan ve sosyal hayattan uzaklaşmış din ve bazı genel kabullerle birlikte Diyanet İşleri Başkanlığı'nı da eleştiren, üstelik dedektif gibi iz süren bir imam zaten tek başına bile yeterince absürt. Bu absürtlük nedeni ile gerek neden-sonuç ilişkisinin sağlamlığını sorgulamamak, saçma gelebilecek şeyleri kabul etmek de mümkün hale gelir: Denize düşen imamın kurşunun sıyırıp geçmesine rağmen yarı baygın bir haldeyken oradan nasıl çıkıp geldiğini sorgulamamak gibi. Oradan çıkıp gelmesi de mümkündür  bu arada. Filmde bunun nasıl olduğu söylenmez sadece. Gerçek hayat, filmlerde gördüğümüzde "tesadüf" ve "saçma" diye nitelendirip burun kıvırabileceğimiz şeylerle dolu. Zaten bu yüzden "gerçekçi" edebiyat aslında pek de "gerçek" değildir. "Gerçek, gerçek diye bir şeyin olmadığıdır" da diyebiliriz.

Filme +18 kısıtlaması getirilmesinin tek sebebinin hükümet ve onun temsil ettiği değerlerin eleştirilmesi olduğunu düşünüyorum. Bu seviyede küfür ve şiddet olan hiçbir filmde +18 yasağı görmedim.
Bu arada filmdeki vaazın bizzat İhsan Eliaçık tarafından yazıldığını düşünüyorum. Galiba filmin sonunda ismi yazıyormuş, Ekşi Sözlük'te gördüm, filmin sonunda dikkat etmemiştim. Benim tahminimin nedeni birebir ona ait olduğunu bildiğim bazı cümleler ve filme girmeyi beklerken çıkanların arasında Eliaçık'ın da olması :)

Kısaca eğlenceli olduğu kadar başarılı da bir film İtirazım Var. Filmin müzikle ilişkisi de isminden ibaret değil. Bir kez izleyip geçilemeyecek bir film. Serkan Keskin de bu filmdeki rolüyle İstanbul Film Festivali'nde aldığı en iyi erkek oyuncu ödülünü sonuna kadar hak etmiş. Komedi ağırlıklı sahnelerde de, ciddi diyaloglarda da, vaazda da aynı başarıyı yakalamış.


23 Mart 2013 Cumartesi

Jîn'le Birlikte Koşmak

- Az miktarda spoiler içermektedir.-

Reha Erdem'in "Jîn"i her şeyden evvel cesur bir film. Sanatçının, muhalifin, aydının, normalleşen şeyler üzerine konuşan kişi olmadığını hatırlatan bir film. Bugün Kürt sorununda toplum bir yere geldiği için, ortalama şeyler söyleyerek ileride, zamanın adaletinden kurtulabileceğini sananlar işte bu yüzden fena halde yanılıyorlar. Ahmet Kaya'ya sahip çıkmak bugün bir bedel gerektirmediği gibi zamanın ruhuna, daha da ötesinde iktidara uymak için yapılması beklenen bir eylem. Oysa Jîn gibi bir film çekmek, tam da olması gerektiği gibi toplumun ve zamanın bir adım önünde.

Jîn'in dağdan eve kaçışını anlatıyor film. Bu kaçış daha doğrusu "kaçamayış" hikâyesinde Jîn'in tek başına olduğu sahneler hayli fazla. Doğadan kesitlerin gösterilmesi ile başlayan ve sonra bu sahnelerde görülen hayvanların, doğanın ilerleyen dakikalarda anlamlandırıldığı filmde, doğanın ve burada yaşayan canlıların Jîn ile paralelliği önemli bir yer tutuyor. Hatta bu paralelliği sağlamak için çok çaba harcandığını, bunun fazlası ile göze sokulduğunu söylemek mümkün.

Jîn kaçarken ve dönerken kolluk kuvvetlerinin operasyonlarından saklanmaya çalışmakta ve mermilerin, bombaların hedefi haline gelmektedir. Savaşı, asla yakından görmemiş biri olarak bunun ne büyük bir travma olduğunu sadece tahmin edebiliyorum.Yanı başınızda bombaların patlaması, en ufak bir harekette ölebilecek olmanız, insanın duyma eşiğini zorlayan sesler, müthiş bir karmaşa... Filmde bu korku, endişe ve travma hali hayvanların kaçışlarından, reflekslerinden de çok iyi okunuyor. İnsana göre silah karşısında daha da savunmasız olan bu canlıların kullanımı ve bunlarla Jîn arasında tâ filmin son karesine kadar kurulan paralellik bu yüzden oldukça işlevsel. Fakat yukarıda da belirttiğim gibi bunun çok fazla yapılmış olması ve bazı sahnelerde bu görüntülerin gerçek olmadığının göze batması bir sorun olarak görülebilir.


Filmin en iyi yanı seyirciyi olay akışının, kahramanın eylemlerinin filmde olduğu gibi olması gerektiği konusunda ikna etmesi. Yani izleyici, "aslında şöyle de olabilirdi" diyemiyor olayların gelişimi karşısında. Jîn'in dağdan inmesi ve sivil kıyafetler giymesinin ardından başına gelenler, geri dönmekten başka bir yolu olmadığına ikna ediyor bizi. Karakterin davranışları, havada kalmıyor. Kendimizi onunla özdeşleştirebiliyor, onu anlayabiliyoruz. Filmi izleyen herhangi biri, siyasî görüşü ne olursa olsun Jîn'in Mersin'e sağ salim varabilmesi isteğini taşıyacaktır film boyunca. Bu da önemli bir başarı.

Filmin ilk doğa sahnelerinin ardından gelen gece sahnelerinin görüntüsü de bizi filmin içine çeken sebeplerden biri olarak gösterilebilir. Sahnelerde ışığın kullanımı sebebi ile seyirci etrafı muhtemelen Jîn'in de görebileceği şekilde görüyor.

Jîn'in kaçarken hem örgütten hem de kolluk kuvvetlerinden saklanmaya çalışması onu daha yalnız kılıyor. Dönerken de yaralı bir askere rastlaması trajik bir durum çıkarıyor ortaya. Ancak bu trajedinin bir seçimle sonuçlandığı da söylenemez. Askeri kurtarmasına rağmen diğer yandan geri dönüyor oluşu sadece kararsızlığı, dolayısı ile trajediyi daha da arttırıyor.

Jîn'i, soğuk bir İstanbul gecesinde seyrettim. Sinemanın küçük bir salonunda gösteriliyordu film. Ama büyük oranda doluydu. Şaşırtacak miktarda bir izleyici kitlesine ulaşacağını düşünmüyorum ama boş bir salonda izlememek her şeye rağmen güzeldi. Çok daha iyi bir seçeneğiniz yoksa Jîn'i izleyin.

15 Şubat 2013 Cuma

Kasaba Sıkıntısı




Nuri Bilge Ceylan, Mayıs Sıkıntısı filminde bir film çekmek için İstanbul'dan büyüdüğü kasabaya gelen, üstelik maddî imkânsızlıklar sebebi ile filmde aile bireylerini oynatan bir yönetmeni merkeze alarak yönetmenin babasının ve İstanbul'a gitmek isteyen bir gencin hayatına da dokunur. Bunlarla beraber küçük bir çocuğun hayatına da... Filmdeki en temel meselelerden biri olan "kasaba" ve filme ismini de veren mayıs sıkıntısını birleştirerek, bir Nuri Bilge Ceylan klasiği olarak, filmin örüldüğü çerçeveletip asılası "fotoğrafların" içinde "kasabanın sıktığı", tükettiği hayatların altını çizmek yerinde olacaktır.

Filmi izlerken aklıma gelen bir başka metin Oğuz Atay'ın Korkuyu Beklerken isimli kitabında yer alan "Tahta At" öyküsü oldu. Mayıs Sıkıntısı'nda kasabanın aynılığı, yani tekdüzeliği ve "tek parçalılığı" bazı sahnelerle çok iyi aktarılır. "Tahta At" öyküsü de farklı okumalara açıktır ve bürokrasi, öykünmecilik gibi meselelere açıkça parmak basmıştır ama kasabayı Mayıs Sıkıntısı ile aynı açıdan ele alır.

Kasabalar, adeta birbirinin kopyasıdır. Her kasabada ufak fakat modern olduğunu ve varlığını devletin bir parçası olarak sürdürdüğünü haykıran bir meydan vardır mutlaka. Bütün yolların çıktığı, kasabanın gururu bir meydan!

Kasabaya sıkışmakla ilgili bir diğer öykü de Cemal Şakar'ın "Pencere" isimli öyküsüdür ve kasabaların aynılığını şu satırlarla anlatır:

"Sağa döndüğünde önünde genişçe bir yol açıldı.'Kesinlikle bu yol kasabanın meydanına çıkıyordur.' Gülümsedi. 'O meydana buralarda da Hükümet Meydanı deniyordur.' Aklına, yerli bir yazara ait roman gelmişti: Yabancılar için kasabaların birbirine benzediğini söylüyordu. 'Hükümet Meydanında kesinlikle bir Belediye Parkı vardır, meydanın tam ortasında büyük bir heykel, kasabanın üç-dört katlı yüksek binaları da buradadır, bir-iki avukat, muhasebeci, bu genişçe yola da bulvar deniyordur.'"

Kasabalarda hakkında yemin edilmiş gibi uygulanan bu yerleşim planına sarı renkli okul ve hastane binalarını da ekleyebiliriz. Genellikle sarı-beyaz boyanan kaldırımları da elbette. Küçükken kibrit çöplerini dizip yol yaptığım zamanları hatırlatır bu kaldırımlar bana. "Kasaba" olmanın gereği olarak yapıldıklarından orada emanet dururlar ve çevre düzenlemesinin tek aracı olduklarından biraz fazla ihtimam gösterilerek abartılmışlardır sanki. Çocukluğumun bir kısmını geçirdiğim küçük bir kasabada seçimi kaybettiği yıl kalp krizinden ölen belediye başkanının tek icraat olarak sık sık kaldırımları boyattığını hatırlıyorum.

Oğuz Atay bu kasaba manzarasını "Tahta At" öyküsünde şöyle tanımlıyordu: "İnsanlar kasabalarını neden birbirine karıştırmıyorlar acaba? Çinliler için de aynı şey düşünülebilir." Nuri Bilge Ceylan da bu meydanlarda, bu sokaklarda gezdirir bizi. Kasabaların kutsal seremonilerinden biri olan toprak sahada bayram kutlamalarına bile gideriz filmde.

Daha da ilginci Mayıs Sıkıntısı filmi için Nuri Bilge Ceylan Çanakkale-Yenice civarlarını kullanırken Oğuz Atay'ın öyküsünde de aynı bölgeye işaret edilmesidir. Cemal Şakar'ın öyküsünde zeytinliklerden ve denizden söz edilmesi de bize yine bu bölgeden çok da uzaklaşılmadığını gösteriyor. Biyografik bir yardım alırsak Şakar'ın öyküsünün Balıkesir civarında geçtiği düşünülebilir.

Böyle bir kasaba atmosferini bir de William Faulkner'in "A Rose for Emily"/ "Emily için Bir Gül" isimli öyküsünden hatırlıyorum. Burada kasabanın Emily'e karşı nasıl da "tek bir kişiymiş" gibi hareket ettiğini görürüz. Kasaba, ötekileştirmekte de büyük hüner sahibidir zaten. "Tek parçalılığı" oluşturan en önemli etken de budur.

Ercan Kesal geçen hafta BirGün Pazar'da yayımlanan "Sinema ve Bellek" isimli yazısında günlüğüne kaydettiği şu satırları aktarıyordu: “Kasabalarda hayat bozkırda yapılan yolculuklara benzer. Her tepenin ardında 'yeni ve farklı bir şey' çıkacakmış duygusu, ama her zaman birbirine benzeyen, incelen, kıvrılan, kaybolan veya uzayan tekdüze yollar.” Sonra da bu satırların yine Nuri Bilge Ceylan'ın yönettiği Bir Zamanlar Anadolu'da filmi için yol haritası olduğunu söylüyordu.

Kasabanın sıkıntısı aslında kentte yaşamaya alışanlar içindir. Sürekli kasabada yaşayanlar, bunu kanıksayanlar; onun haline, uyuşukluğuna, amaçsızlığına alışmıştır. İki arada bir derede kalmak kasabanın olduğu gibi onların da kaderidir artık. Mayıs Sıkıntısı'ndaki Emin gibi ömürlerin vakfedildiği bir iş edinmeden vaktin geçmeyeceği bu kasabalarda boğulmak için şehirden gelmeye gerek yoktur bazıları için. Saffet gibi gençler de kasabaya sığmaz. Kendileri olamazlar kasabada. Aslında bu da kasabanın kaderidir. Kasaba da kendisi olmayı başaramaz, ne şehir olabilmiş ne de köy kalabilmiştir. Oğuz Atay,öykünmeciliği belki de bu yüzden kasabada geçen bir öyküde anlatmayı tercih etti.

Çocukluğumun geçtiği kasabaya gidince hâlâ hiçbir şeyin değişmediğini görürüm. Kasaba olmanın bir sırrı da budur çünkü. Yine Oğuz Atay'ın dediği gibi burada ölümler bile günlük yaşamın bütünlüğünü sağlamak içindir. Etrafındaki çimento fabrikaları sebebi ile evlerin çatılarının beyaz tozlarla örtüldüğü o kasabada, sanki tüm şehrin ve insanların üzerine de böyle bir örtü örtüldüğünü düşünürdüm. Ağır bir örtü değildir bu. Tıpkı ismi geçen diğer anlatılarda hissedilen, yaz aylarının son günlerinde insanı hafif ürperten esintilerin henüz yerlerini soğuk ve güçlü rüzgârlara bırakmadığı vakitlerde, uyurken üstümüze aldığımız ince bir yorgandır. İncedir ama yine de varlığının bir anlamı vardır, çıkası gelmez insanın o yorganın altından. Bazıları için sadece naftalin kokan, şehrin ve insanların üzerindeki o ince "örtü"ye alışanlar da bir türlü örtünün altından çıkamazlar; silkinip kurtulamazlar.