haber etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
haber etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

20 Şubat 2022 Pazar

Tarihçiler "Silinen İsimleri" Tartışıyor

OTSA ödüllerinden Mehmed Fuad Köprülü ve Halide Edip Adıvar'ın isimlerinin silinmesine dair tartışmalar, bu iki isimle birlikte Ömer Lütfi Barkan ve Sydney N. Fisher'ın adlarının da kaldırılmasıyla sonuçlandı. Tartışılan bu süreci, OTSA Başkanı Tezcan, Evrim Binbaş ve Doğan Gürpınar'la konuştum.

https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/tarihciler-silinen-isimleri-tartisiyor-6703894




14 Şubat 2019 Perşembe

Beslenme Raporu: Daha Fazla Sebze, Daha Az Et

Kuzey Amerikalılar, tüketilmesi gereken miktardan 6 kat daha fazla kırmızı et tüketiyor. Güney Asyalılar ise ancak yarısını... Hem insanoğlunun, hem de gezegenimizin sağlığı daha fazla sebze ve bakliyattan geçiyor: http://www.milliyet.com.tr/kuzey-amerikali-bakliyat-guney-gundem-2827878/





21 Aralık 2018 Cuma

Mahkeme Kararı ile Din Dersi Muafiyeti




Mahkeme, zorunlu din dersinden muaf olmak için çocukların Hristiyanlık ya da Musevilik dinlerinden birine mensubiyetinin belgelendirilmesi zorunluluğunu hukuka aykırı buldu.

İstanbul'da yaşayan Selnur Aysever, zorunlu "din kültürü ve ahlak bilgisi" dersinin laik ve bilimsel eğitime aykırı olduğunu düşündüğü için kızının dördüncü sınıftan itibaren başlayan bu dersi almasını istemedi. Bu konuda İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne dilekçe verdi. Aysever'in talebi, Eğitim Öğretim Yüksek Kurulu Başkanlığı'nın kararı ile "Hristiyan ve Musevi öğrencilere bu dinlerden birine mensup olduklarını belgelendirmeleri kaydıyla" din dersinden muafiyet hakkı tanınabildiği gerekçe gösterilerek reddedildi.

Aysever, kararın din ve vicdan hürriyetine aykırı olduğu gerekçesiyle dava açtı. Aysever'in Avukat Özge Demir aracılığı ile açtığı dava bir yıldan fazla sürdü. İstanbul 4. İdare Mahkemesi, davanın sonunda Aysever'i haklı buldu. Mahkeme, Aysever'in talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar verdi.

Mahkeme, kararında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına atıf yaptı. "Din dersleriyle ilgili tarafsızlık ve çoğulculuk koşullarının yerine getirilmemesi ve ebeveynlerin inançlarına saygı gösterilmesini sağlayacak bir yöntem sunulmaması" nedenleriyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ihlal edildiğine ilişkin karar bulunduğu kaydedildi.

"Din eğitimi"

Bu dersin içeriğinin nesnel ve çoğulcu olması gerektiği kaydedilen kararda şöyle denildi: "Müfredatın belirli bir din anlayışını esas alması durumunda, bunun 'din kültürü ve ahlak bilgisi' dersi olarak kabul edilmeyeceği ve 'din eğitimi' halini alacağı açıktır."

"Açıklamaya zorlanamaz"

"Din kültürü ve ahlak bilgisi" dersinden muafiyet hakkının, yalnızca Hristiyanlık ve Musevilik dinlerine mensup öğrencilere tanınmasının başka dinlere inanan ya da hiçbir dine inanmayan kişiler için eşitsizlik yaratacağı da vurgulandı. Kararda "Bir öğrenci velisinin 'din kültürü ve ahlak bilgisi' dersinden muaf tutulmasını sağlamak için herhangi bir dine mensup olduğunu veya olmadığını açıklamak durumunda bırakılması Anayasa'nın 'kimse dini inanç ve kanatlerini açıklamaya zorlanamaz' hükmüne açıkça aykırıdır" denildi.

Karar kesinleşti

İstinaf yolu açık olmak kaydıyla verilen karara, yasal süre içerisinde itiraz edilmeyince kararın kesinleşmesi için başvuru yapıldı. Bu başvuru üzerine karar kesinleşti.

Diğer kararlardan farklı

Avukat Özge Demir, karara ilişkin değerlendirmesinde, mahkemenin dersin "din kültürü ahlak bilgisi" dersi değil, "din dersi" olduğunu, belirli bir dine yönelik eğitimin de ancak velinin talebi halinde çocuğa verebileceğini belirttiğini söyledi. Demir, "Böyle bir talep olmadığından çocuğun hem eğitim hakkının hem de din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti. Çocuğun bu dersten muaf tutulması için Hristiyan veya Musevi olduğunu belgelendirilmesi gerekli. İstanbul 4. İdare Mahkemesi'nin kararının, diğer kararlardan farkı ise bu uygulamanın, kanun önünde eşitlik ilkesine de aykırı olduğunu belirtmesidir."

24 Kasım 2018 Cumartesi

Türkiye'yi Tartan 1 Kilogram




Tüm dünya geçen hafta "kilogramın tanımının değişeceği" haberini aldı. Aslında aynı gün amper, kelvin ve molün de tanımları değişti ama gündelik hayatımızda sık sık kullandığımız kilogram daha çok ilgi çekti. Kilogram, Paris'te saklanan platin ve iridyum elementlerinden oluşan 1 kg'lık bir cisim baz alınarak tanımlanıyor. Dünyadaki tüm kilogramlar bu cisme göre ayarlanıyor. Kütlesinin değişmemesi için özel olarak korunan bu cisim "Büyük K" olarak isimlendiriliyor. Standart sağlamak için çok sayıda kopyası üretilen "Büyük K" ve kopyalarında zamanla kütle değişimi meydana geldiği görüldü. Bu nedenle kilogramın değişmez bir tanıma, "Planck sabiti"ne bağlanmasına karar verildi. Bu konuda Türkiye'deki ilgili kurum ise UME. "Büyük K"nın 54 numaralı kopyası da UME'de bulunuyor. "Kilogramın tanımı"nın değişmesinin ne anlama geldiğini ve UME'nin faaliyetlerini UME Müdürü Çetintaş ile konuştuk.

50 mikrogram kayıp

1899 yılında Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu tarafından kilogramın tanımlanabilmesi için referans kütle üretildiğini belirten Çetintaş, orijinal kütle ve kopyaları arasında karşılaştırma ölçümleri yapıldığını söyledi. Çetintaş, 40 yılda bir yapıldığı söylenen bu karşılaştırmaların aslında beş ya da 10 yılda bir yapılabildiğini kaydederek ölçümlere göre yaklaşık 100 senede 50 mikrogramlık kayıp olduğunu belirtti. Bu yüzden Çetintaş'ın ifadesiyle "Kişiye, konuma, zamana bağlı kalmaksızın her şartta aynı sonucu veren" yeni bir tanım arayışı başladı. Bu noktada "Planck sabiti" devreye girdi.

Planck sabiti

Planck sabiti, yayılan bir elektromanyetik dalganın enerjisi ile frekansı arasında bir ilişki olduğunu gösteren bir oran. İngiliz bilim adamı Kibble, Einstein'ın teorisi ile Planck sabitini birleştirerek "Kibble dengesi" adı verilen elektromekanik bir ölçüm yöntemi geliştiriyor. Bunun üzerine kütlenin yeni tanımının Planck sabiti üzerinden yapılmasına karar veriliyor.
Çetintaş süreci şöyle anlattı: "Teoride her şey yolundaydı. Ama bunun için bir deney düzeneği gerekiyor. Eşit kollu bir terazi düşünün. Bunun bir koluna 1 kg'lık kütleyi koyalım. Dengelemek için diğer kolda elektromanyetik bir kuvvet uygulayalım. Bu deney düzeneğinde doğru sonuç alınırsa artık Planck sabiti üzerinden kilogramı tanımlamak mümkün olacaktı. 15-20 senedir çalışmalar devam ediyordu. Karar aslında dört yıl önce kabul edilecekti ama yeterli bilimsel sonuçlara ulaşılmadığından bu seneye ertelendi."

20 Mayıs'ı bekleyin

Türkiye'den de bir temsilcinin bulunduğu uluslararası toplantı sonucunda yapılan oylamayla 16 Kasım'da yeni tanım kabul edildi. Ancak bazı haberlerde yazılanın aksine tanım henüz değişmedi. Yeni tanım, dünya metroloji günü olan 20 Mayıs 2019'da kullanılmaya başlanacak.

Şüpheyle bakıldı ama başardılar

UME, kilogramın yeni tanımıyla ilgili önemli çalışmalar yürütüyor. Bilim insanları Türkiye'nin, yeni tanıma göre ölçüm gerçekleştiren deney düzeneğini üretebilecek birkaç ülkeden biri olması için çalışmalarını sürdürüyor. Çetintaş'ın verdiği bilgilere göre Türkiye'de üretilen düzenek, dünyadaki düzeneklerden farklı bir çalışma prensibine sahip. Bu nedenle önce şüpheyle karşılanmış. Fakat deneylerin ilk fazı başarıyla sonuçlandı. Çetintaş "Şimdi hedefimiz elde ettiğimiz sonucu geliştirerek ikinci fazı tamamlamak" diyor.

4 milyon sertifika

Çalışmanın yaklaşık iki yıl içinde tamamlanmasının ardından ABD, Kanada, Çin, Fransa ve İsviçre ile birlikte Türkiye de bu düzeneğe sahip olacak. Böylece kilogramla ilgili sertifika, ölçümleme gibi işlemler dışarıya bağlolunmaksızın yapılabilecek. Başka ülkeler de bu hizmeti Türkiye'de alabilecek.
Çetintaş Türkiye'de bu ölçüm yapılamazsa ölçümlerlerle ilgili alınan yıllık 4 milyon sertifikanın yaklaşık 1.7 milyonunun yurt dışına bağımlı hale geleceğini belirtiyor.

Yerin 12 metre altında

Türkiye'yi "tartan" 54 numaralı 1 kilogram, UME'nin yerin 12 metre altında bulunan laboratuvarlarında korunuyor. Koruyucu bir metalin içinde duran 39 mm çapında ve 39 mm yüksekliğindeki cismin üzerinde 3 cam fanus var. Ağırlık, bu fanuslara kilitlendikten sonra bir kasaya konuluyor. Bu cisim baz alınarak UME'de üretilen farklı ağırlıklar var. UME'ye firmalar ya da laboratuvarlardan gönderilen ağırlıklar, UME'nin ağırlıkları üzerinden kontrol ediliyor. Çalışmalar en ufak kütleleri bile ölçebilen cihazlarda, insan etkisinden arındırılmış şekilde yapılıyor. Planck sabitinin 20 Mayıs 2019'da resmen kullanılmaya başlanmasının ardından 54 numaralı kopya "müzelik" olacak.
Bilim insanları, hassas ölçümlerin titreşimden etkilenmemesi için çalışmalarını yerin altındaki laboratuvarlarda yürütüyor. Bu laboratuvarlar, topraklama konusunda da iyi izole edilmiş durumda. Ortamdaki sıcaklık ve nem de sabit. Çetintaş "İyi sonuç alabilmek için laboratuvar şartlarının çok iyi olması lazım. En ufak bir elektrik dalgası, yarım derecelik bir sıcaklık bile sonucu etkiler" diyor.

Her alanda daha hassas ölçüm

Çetintaş'a göre yeni tanımın kritik noktası daha hassas ölçümler yapılabilecek olması. "İlaç sanayiinde, biyomedikalde, nanogramlar seviyesindeki ölçümlerde daha hassas ölçüm yapma kabiliyetine sahip olabileceğiz" diyen Çetintaş, bunun da yaşam kalitesine katkı sağlayacağını belirtiyor. Kilogramın yeni tanımıyla birlikte askeri alanlardaki stratejik ürünlerin daha doğru ve hassas üretilmelerinin önü açılacak. Ama tüm bunların da ötesinde metrolojinin temel prensibinin "ölçümün her daim her şartta aynı sonucu vermesi" olduğunu belirten Çetintaş, kilograma referans olan kütlelerdeki öngörülemeyen değişimden kurtulmanın önemini vurguluyor.

Stratejik bir kurum

UME, Türk Silahlı Kuvvetleri'ne (TSK) de hizmet veriyor. Aslında Türkiye'deki ilk metroloji faaliyetleri de 1961'de Silahlı Kuvvetler laboratuvarlarında başlamış. Çetintaş, TSK'nın elindeki test ve ölçüm cihazlarının hemen hemen tamamının kalibrasyon işlemlerinin UME'de yapıldığını belirtiyor. Çetintaş'ın verdiği bilgilere göre daha önce bu işlemlerin çoğu ABD'de yapılmak zorundaydı. Bu ise güvenlik sorunu yaratıyor. Çetintaş, test ya da ölçüm için yurt dışına askerî bir ürünü göndermenin, ürünü henüz kullanmadan başkasıyla paylaşmak anlamına geldiğini belirtiyor. Bu nedenle UME'nin bazı çalışmaları yüksek gizlilik altında yürütülüyor. UME, güvenlik alanında stratejik bir görev yürütüyor.


16 Kasım 2018 Cuma

Kilogramın Tanımı Değişiyor



Kilogram, Fransa'da özel bir mahzende saklanan silindir şeklindeki bir nesne üzerinden tanımlanıyor. Özel olarak korunan bu cismin adı "Büyük K". Dünya genelinde standart sağlamak için "Büyük K"nın kopyaları üretilmiş. "Büyük K", 40 yılda bir saklandığı yerden çıkarılıp, kopyalarıyla karşılaştırılıyor. Karşılaştırmalarda "Büyük K" ve kopyalarının kütlelerinde ufak değişimler gözlenmiş. Bu nedenle değişmeyen bir kıstasa ihtiyaç var. Nanoteknoloji gibi alanlarda çok daha hassas ölçümlere ihtiyaç duyulan çağımızda, kilogram "Planck sabiti" ile tanımlanmaya çalışılıyor. 

Bir kilogramlık ağırlığın, bir kilogram olduğuna nasıl karar verildi, hiç düşündünüz mü? Ölçü birimlerinin, dünyanın her yerinde aynı olması için Uluslararası Birim Sistemi kullanılıyor. Bu sistemdeki tanımlar ise zamanla değişebiliyor. Örneğin saniye 1644 yılında "0.994 metre uzunluğundaki bir sarkacın salınım periyodunun" iki saniye olarak hesaplanması üzerinden tanımlanmıştı. Fakat bugün saniye için daha "şaşmaz" bir tanım var: "Sezyum-133 atomunun aşırı ince seviyeleri arasındaki geçişler sırasında yayılan radyasyonun 9.192.631.770 kez salınması sırasında geçen zaman." 

1 metre deyip geçme

Metre de 18. yüzyılda "Paris üzerinden geçen meridyen uzunluğunun çeyrek kısmının 10 milyonda biri" şeklinde tanımlanmıştı. Bugün ise daha hassas bir değer olan "ışığın boşlukta hareket ederken 1/299.792.458 saniyede aldığı yol" üzerinden tanımlanıyor. 

"Büyük K"

Saniyenin, metrenin değişen tanımlarına karşın kilogram hâlâ bir cisim üzerinden tanımlanıyor. Paris'te özel bir mahzende saklanan, platin ve iridyum elementlerinden oluşan, golf topu büyüklüğünde bir nesne bu. Kütlesinin değişmemesi için özel olarak korunan bu cisim "Büyük K" olarak isimlendiriliyor. Çok sayıda kopyası üretilen "Büyük K", 40 yılda bir kopyalarıyla karşılaştırılıyor. Bu karşılaştırmalar sırasında bazı kütle farklarının meydana geldiği gözlenmiş. Örneğin ilaç endüstrisinde mikrogramların bile sonucu etkileyebildiği düşünülürse daha hassas bir kıstasa ihtiyaç olduğu açık. 

Bir "sabit" gerek

Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü'nden Prof. Dr. Erkcan Özcan'ın verdiği bilgilere göre "Büyük K" ile kopyalarında mikrogram düzeyinde değişimler oluyor. Gündelik hayatı etkilemeyen bu değişimler, hassas ölçüm gerektiren işlerde önemli hale geliyor.
Özcan, konuyla ilgili şunları söyledi: "Pazardaki terazinin doğru ölçtüğünü nereden bileceğiz? Fabrikanın teraziyi kontrol etmesi gerekir. Fabrika bu kontrolü nasıl yapacak? Gebze'de Ulusal Metroloji Enstitüsü'nde Paris'teki kilogramın bir kopyası var, onunla karşılaştıracak. İlaçlarda miligramlar önemli. Nanoteknoloji gibi konularda daha da hassas ölçülere ihtiyaç var. Çare ne? Hiç değişmeyeceğinden emin olduğunuz bir şeylere bağlamanız gerekir kilogramı. O da Planck sabiti. Evrende ışık hızı gibi değişmeyen bir sayı. 15-20 yıldır çalışmalar vardı. Maalesef ürettiğimiz ölçüm cihazları birbiriyle tutarlı sonuçlar vermiyorlardı. Şimdi bu sorun çözülmeye başlandı."
Konuyla ilgili kararı alacak olan "Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı" dün Paris'te toplandı. Konferans sonucunda kararın açıklanması, bunun birkaç ay sonra da resmi hale gelmesi bekleniyor. 

___________

Planck sabiti nedir?

Planck sabiti, bir parçacığın enerjisinin frekansına olan oranıdır. 


8 Kasım 2018 Perşembe

Nereden Çıktı Bu 10 Bin Adım?




http://www.milliyet.com.tr/gunde-10-bin-adim-sehir-efsanesi-gundem-2774799/



Sağlıklı yaşam için günlük 10 bin adımın ortaya çıkışı, bilimsel bir çalışmaya dayanmıyor. 1960'larda Japonya'da üretilen ilk adımsayara "10 bin adım ölçer" adının verilmesi, bu sayının zamanla yaygınlaşmasına yol açmış. Araştırmalar 10 bin adım üzerine yoğunlaşınca bu sayının ideal sayı olduğu algısı da yerleşmiş. Uzmanlar, üst limit konusunda çalışmaların sürdüğünü ama asıl önemli olanın adım sayısı değil, tempo olduğunu belirtiyor. Araştırmalar, dakikada en az 100 adımın ideal olduğunu gösteriyor. 

22 Ekim 2018 Pazartesi

Olcay Yavuz ile Eğitim Liderliği Üzerine

ABD'de "ulusal eğitim liderliği uzmanı" seçilen Dr. Olcay Yavuz ile konuştum. Türkiye'de sendika ve "referansa" göre atanan okul yöneticileri için ABD'de hangi kriterler uygulanıyor?  

http://www.milliyet.com.tr/abd-li-okul-liderlerini-turk-hoca-gundem-2764118/


8 Nisan 2018 Pazar

Popüler Bilim Dosyası


Dev bir bilgi çöplüğüne dönüşen internette, doğru bilgiler, bilimsel gerçekler için emek harcayanlar da var. Yalanların kopyala-yapıştır kolaylığı ile bir anda on binlerce kişiye ulaşabildiği sanal alemde, sayıları her gün artan popüler bilim platformları da "sözdebilim"le, şehir efsaneleriyle, daha fazla "tık" almak için yapılan çarpıtmalarla mücadele ediyor, görsel ve işitsel içerikler oluşturuyor. Komplo teorileri, sözdebilim açıklamaları artarken, onlar da boş durmuyor, bilimsel doğruları, herkesin anlayabileceği bir dille anlatıyorlar. Genç bilim insanları, bilim yazarları, üniversite öğrencileri,  popüler bilim platformları için gönüllü olarak çalışıyor. Kendi web siteleri, Youtube kanalları ya da diğer sosyal medya araçları üzerinden yüz binlerce kişiye ulaşan Bilimfili, Evrim Ağacı, Açık Bilim ve Yalansavar, bu platformların en bilinenlerinden. Yükselen bir ilgiyle takip edilen popüler bilim platformlarını, kurucularıyla konuştuk.